İzmir işçi alacakları önce arabuluculuk bürosuna taşınır, anlaşma çıkmazsa iş mahkemesinde dava açılır, gerekirse istinaf ve temyiz yoluna gidilir. Kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret alacağında arabulucuya gitmeden dava açılamaz, işe iade talebinde ise kısa ve kaçırılınca geri dönülemeyen süreler işler. Alacak kalemlerinin çoğu beş yıllık zamanaşımına bağlıdır.
İçindekiler
Aşağıdaki bölümler her alacak kalemine kısaca değinir ve ayrıntıyı ilgili yazıya bırakır. Ağırlık, arabuluculuk, süreler, görevli ve yetkili mahkeme, kısmi dava ve kanun yolları gibi bütün kalemler için ortak olan usul kurallarındadır.
İzmir İşçi Alacakları Hangi Kalemlerden Oluşur?
İş ilişkisinden doğan para alacakları doğdukları ana göre ikiye ayrılır. Bir kısmı sözleşme sona erince ortaya çıkar, bir kısmı çalışma sürerken ay ay birikir. Davada her kalem ayrı bir ispat konusudur ve 7036 sayılı Kanun m.7/2 de birlikte açılan taleplerde ispat yükünün ve delillerin ayrı ayrı değerlendirileceğini söyler.
- Kıdem tazminatı, 1475 sayılı Kanun m.14’te sayılan hallerden biriyle sona eren sözleşmede, her tam çalışma yılı için ödenir. Şartlar ve sık çıkan uyuşmazlıklar kıdem tazminatının şartları yazısında anlatılır.
- İhbar tazminatı, belirsiz süreli sözleşme 4857 sayılı Kanun m.17’deki bildirim sürelerine uyulmadan bitirilirse doğar. Süreler ve hesap mantığı için ihbar tazminatı yazısına bakılabilir.
- Fazla çalışma ücreti, haftalık kırk beş saati aşan çalışmanın karşılığıdır (m.41). Alacağı işverene yazılı olarak bildirmek isteyen işçi fazla mesai ihtarnamesi örneği üzerinden metin hazırlayabilir.
- Yıllık izin ücreti, kullanılmayan izin günlerinin karşılığı olarak sözleşme bitince, son ücret üzerinden ödenir (m.59). Kullanım kuralları yıllık ücretli izin alacağı yazısının konusudur.
- Ücret alacağında kural, ücretin en geç ayda bir ödenmesidir, sözleşme bittiğinde ise ücretle birlikte para ile ölçülebilen bütün menfaatlerin tamamı ödenmelidir (m.32).
- İşe iade bir para alacağı değil, feshin geçersizliğinin tespiti talebidir. Kazanılırsa boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı gündeme gelir, şartları işe iade davası yazısında yer alır.
Tutarları önceden görmek için hesaplama araçları sayfasından ilgili hesaplayıcıya geçilebilir. Sözleşme biterken imzalatılan “bütün alacaklarımı aldım” türü belgelerin değeri ise ibranamenin geçerlilik şartları yazısında incelenir.[1]
Dava Şartı Arabuluculuk: İşçi Alacağı Davasından Önceki Zorunlu Adım
Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade davalarında arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır (7036 m.3/1). 7445 sayılı Kanunla eklenen cümle, aynı alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da bu kapsama aldı. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ise kuralın dışında kalır (m.3/3).
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro kurulmayan yerlerde başvuruyu görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü alır (m.3/5). Başvuru metni için arabuluculuk başvuru formu örneği kullanılabilir.
Arabulucuyu büro listeden belirler, taraflar listedeki bir isim üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir. Arabulucu dosyayı görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (m.3/10). Taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması, anlaşma sağlanması ya da sağlanamaması halinde son tutanak düzenlenir.
ÖnemliGeçerli mazereti olmadan ilk toplantıya gelmeyen taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur (m.3/12, 7531 sayılı Kanunla değişik).
Dava dilekçesine son tutanağın aslı ya da arabulucunun onayladığı örneği eklenir. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, arabulucuya hiç gidilmeden açılan dava ise başka işlem yapılmadan usulden reddedilir (m.3/2). Büroya başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.3/17).[2]
Arabuluculuk, son tutanak tarihine kadar muaccel olmuş alacakları kapsar. Çalışma sürerken açılan bir ücret farkı davasında bilirkişi hesabı dava tarihine kadar uzatılınca Yargıtay bu noktayı bozma sebebi saydı.
“arabuluculuk son tutanak tarihinden sonra muaccel olan alacaklar bakımından arabuluculuk dava şartının yerine getirilmediği gözetilmeksizin hüküm kurulması da bir başka hatalı yöndür.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/8345, K.2025/36, 06.01.2025 (bozma, oy birliği)
İzmir’de Arabuluculuk Bürosu ve İş Mahkemeleri: Görev ve Yetki
İzmir Adliyesinin resmi sitesinde İş Mahkemeleri ve Arabuluculuk Bürosu, Ek Hizmet Binasında hizmet veren birimler arasında sayılır. Güncel birim listesi İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası sayfasında yayımlanır. İş mahkemesi kurulmamış ilçelerde iş davalarına o yerdeki asliye hukuk mahkemesi, İş Mahkemeleri Kanunu’ndaki usulle bakar (7036 m.2/3).
Görev alanı geniştir. İş mahkemesi, İş Kanunu’na ya da Türk Borçlar Kanunu’ndaki hizmet sözleşmesi hükümlerine tabi işçi ile işveren veya işveren vekili arasında, iş ilişkisinden doğan her türlü hukuk uyuşmazlığına bakar (m.5/1-a). Taşeron çalışmada asıl işverenin birlikte sorumluluğu da bu mahkemede tartışılır, konunun esası asıl işveren ile alt işveren ilişkisi yazısındadır.
Yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesidir. Davalı birden fazlaysa birinin yerleşim yeri de yeterlidir, bu kurala aykırı yetki sözleşmesi ise geçersizdir (m.6). Bu nedenle İzmir işçi alacakları, işverenin merkezi başka ilde olsa bile işin yapıldığı İzmir’deki iş mahkemesinde dava edilebilir.[3]
Arabuluculuk görüşmesine işçi bizzat, kanuni temsilcisi ya da avukatı aracılığıyla katılabilir (m.3/18). İzmir iş avukatı ya da başka bir vekil eliyle yürütülen dosyada, arabuluculuğa başvurmak, sulh olmak, feragat ve ibra için vekaletnamede bu yetkilerin açıkça yazılı olması gerekir (HMK m.74).
İşe İade Talebinde Bir Ay ve İki Haftalık Süreler
İşe iade yolunda süreler para alacaklarına göre çok kısadır. Sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği ya da gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır (4857 m.20/1). Anlaşma çıkmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
| Aşama | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Arabulucuya başvuru | Bir ay | Fesih bildiriminin tebliği |
| Dava açma | İki hafta | Son tutanağın düzenlenmesi |
| Doğrudan açılıp reddedilen davadan sonra başvuru | İki hafta | Kesinleşen ret kararının tebliği |
| İşçinin işe başlamak için başvurusu | On iş günü | Kesinleşen kararın tebliği |
| İşverenin işe başlatması | Bir ay | İşçinin başvurusu |
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir (m.20/2). Fesih geçersiz bulunur da işçi bir ay içinde işe başlatılmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödenir, kesinleşmeye kadar çalıştırılmadığı süre için de en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları verilir (m.21). Dilekçe kurgusu için işe iade dava dilekçesi örneği ile süre çizelgesine bakılabilir.[4]
Uyarıİşçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurmazsa fesih geçerli sayılır ve işveren yalnız bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur (m.21).
İşçi Alacaklarında Zamanaşımı: Beş Yıllık Süre ve Başlangıcı
7036 sayılı Kanunla İş Kanunu’na eklenen ek m.3, iş sözleşmesinden doğmak kaydıyla hangi kanuna tabi olursa olsun yıllık izin ücreti ile kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranma ilkesine aykırı fesih tazminatlarında zamanaşımını beş yıl olarak belirler. Ücret alacaklarında da süre beş yıldır (m.32). Fazla çalışmanın karşılığı Kanunda saat başına ödenen bir ücret olarak düzenlenmiştir (m.41).
| Alacak | Zamanaşımı | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Beş yıl | 4857 ek m.3 |
| İhbar tazminatı | Beş yıl | 4857 ek m.3 |
| Kötüniyet ve eşit davranma tazminatı | Beş yıl | 4857 ek m.3 |
| Yıllık izin ücreti | Beş yıl, sözleşmenin sona ermesinden | 4857 ek m.3 ve m.59 |
| Ücret alacağı | Beş yıl | 4857 m.32 |
İzmir işçi alacakları için de zamanaşımı hesabında ilk bakılacak tarih sözleşmenin bittiği gündür, çünkü ek m.3 yalnız yürürlüğe girdikten sonra sona eren sözleşmelere uygulanır. Daha önce işlemeye başlamış süreler eski hükümlere tabi kalır, ancak eski sürenin kalan kısmı beş yıldan uzunsa beş yılın dolmasıyla zamanaşımı gerçekleşir (4857 geçici m.8).[5]
İşyeri el değiştirdiyse hangi işverenin hangi dönemden sorumlu olduğu işyerinin devri yazısında ayrıca ele alınır.
NotGeçiş hükmünde belirleyici olan, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihtir. Ek m.3 ve geçici m.8, 7036 sayılı Kanunun yayımlandığı 25.10.2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Kısmi Dava ve Talep Artırımı: 7589 Sayılı Kanundan Sonra İşçi Alacağı Davası
Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 31.07.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı. Kaldırılma tarihinden önce açılmış davalarda madde uygulanmaya devam eder (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). Yeni açılan davalarda işçinin başvuracağı araç kısmi davadır.
HMK m.109’a göre bölünebilir bir alacağın yalnız bir kısmı dava edilebilir ve kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe kısmi dava geri kalandan vazgeçme anlamına gelmez. 7589 sayılı Kanunla eklenen dördüncü fıkra, dava edilen kısmın aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına takılmadan tahkikatın sonuna kadar artırılabileceğini düzenler. Artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.[6]
Fazla çalışma ve izin alacağının tutarı çoğu zaman bordro, puantaj ve tanık beyanı üzerine yapılan bilirkişi hesabıyla netleşir. Bu yüzden dava açılırken her kalem için bir kısım istenir, hesap ortaya çıkınca talep bir kez artırılır. Kalemleri tek dilekçede sıralayan bir taslak için kıdem ve ihbar tazminatı dava dilekçesi örneği yol gösterir.
BilgiAlacağın bir kısmı dava edildiğinde istinaf kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m.341/3). Kesinlik ve temyiz sınırları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (HMK ek m.1), güncel sınır mevzuat metninden izlenir.
İş Mahkemesinde Yargılama Usulü, İstinaf ve Temyiz
İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 m.7/1). Kanun yoluna başvuru süresi ilamın taraflara tebliğinden başlar, bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay da bu dosyaları ivedilikle karara bağlar (m.7/4-5). İstinaf ve temyiz için başvuru süresi iki haftadır (HMK m.345 ve m.361).
İşe iade davasında istinaf üzerine bölge adliye mahkemesinin verdiği karar kesindir (4857 m.20/3). 7036 m.8 de fesih bildirimine itiraz davalarında verilen kararları temyiz edilemeyen kararlar arasında sayar. Para alacaklarında temyiz yolu, kanunda gösterilen miktar sınırını aşan kararlar için açıktır.[7]
Kanunun metnine İş Mahkemeleri Kanunu sayfasından ulaşılabilir. Arabuluculuk, görev, yetki ve kanun yolu hükümleri aynı kanunun ilk sekiz maddesinde toplanmıştır.
İşçi Alacağı Davasında Kullanılan Belge ve Deliller
Arabuluculuk aşamasında da dava aşamasında da talebin dayanağı belgelerle kurulur. Aşağıdaki kayıtlar çoğu dosyada ilk istenenlerdir.
- SGK hizmet dökümü ve işe giriş, işten çıkış bildirgeleri
- Ücret bordroları ve maaşın yattığı banka hesabının hareketleri
- Fesih bildirimi, ihtarname ve tebliğ tarihini gösteren belge
- Puantaj, giriş çıkış kayıtları, vardiya listeleri ve işyeri yazışmaları
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış tanıkların isimleri
Sigortasız ya da eksik bildirimli çalışmada önce hizmet süresinin tespiti gerekebilir ve bu ayrı bir davadır. Zorunlu sigortalılık süresinin tespiti talebinde SGK’ya önceden başvuru şartı aranmaz (7036 m.4/1), dilekçe yapısı için SGK hizmet tespit davası dilekçesi örneği incelenebilir. İşyerinde psikolojik baskı da iddia ediliyorsa delil toplama yöntemi mobbing yazısında anlatılır.
İzmir İşçi Alacakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
İzmir'de işçi alacağı için arabuluculuğa nereye başvurulur?
Başvuru, işverenin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. İzmir Adliyesinin resmi sitesi Arabuluculuk Bürosunu Ek Hizmet Binasındaki birimler arasında gösterir.
Arabuluculukta anlaşma çıkmazsa alacak davası ne zamana kadar açılır?
7036 sayılı Kanun, para alacakları için son tutanaktan sonra ayrı bir dava açma süresi öngörmez, zamanaşımı süreleri geçerlidir. İşe iade talebinde ise dava son tutanaktan itibaren iki hafta içinde açılır.
İş kazası tazminatı için de arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuğun dışındadır.
Kıdem tazminatı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır. Tazminat sözleşmenin sona ermesiyle doğduğu için süre de o tarihten işlemeye başlar.
Belirsiz alacak davası hala açılabilir mi?
Hayır. HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı. Yeni davalarda kısmi dava açılır ve talep tahkikat sonuna kadar bir kez artırılabilir.
Arabuluculukta ilk toplantıya katılmayan tarafın durumu ne olur?
Geçerli mazereti yoksa adı son tutanağa yazılır. Davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.
İşe iade kararı Yargıtay'a taşınabilir mi?
Hayır. İşe iade davasında istinaf üzerine bölge adliye mahkemesinin verdiği karar kesindir ve bu davalar temyiz edilemeyen kararlar arasındadır.
Kaynaklar
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (yürürlükte bırakılan hüküm) ve 4857 sayılı İş Kanunu m.17, m.32, m.41, m.59. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 (28.03.2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla eklenen cümle ve 07.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanunla değişik on ikinci fıkra dahil). ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.2, m.5 ve m.6. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ve m.21 (12.10.2017 tarihli 7036 sayılı Kanunla değişik). ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3 ve geçici m.8 (12.10.2017 tarihli 7036 sayılı Kanunla eklenen, yürürlük 25.10.2017). ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.107 (16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla mülga) ve m.109/4 (7589 sayılı Kanunla eklenen, RG 31.07.2026, sayı 33326), 7589 sayılı Kanun geçici m.1/10. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.7 ve m.8, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.341, m.345, m.361, m.362 ve ek m.1. ↩