Yıllık Ücretli İzin: Süreler, Kullanım Kuralları ve İzin Alacağı

Yıllık ücretli izin, aynı işverende deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçinin, ücretinden kesinti olmadan dinlenme hakkıdır. Süre kıdeme göre en az 14, 20 veya 26 gündür ve işçi bu haktan vazgeçemez. Kullanılmayan günler sözleşme bittiğinde paraya dönüşür ve işçi bu ücreti 5 yıl içinde isteyebilir.

İzmir’de otel ve restoran çalışanlarının en sık sorduğu soru, yıllarca kullanamadığı iznin ne olacağıdır. Cevap kısadır. İzin yanmaz, ayrılışta ücret olarak ödenir.

Ancak hangi iznin kullanıldığını ispat yükü ve imzalanan izin formları sonucu doğrudan etkiler.

Yıllık Ücretli İzne Hak Kazanma

İzin hakkı, işe başlanan günden itibaren bir yılın dolmasıyla doğar. Deneme süresi bu bir yıla dahildir. Hakkın kullanılması ise kural olarak sonraki hizmet yılı içinde olur.^[1]

Süre hesaplanırken aynı işverenin bir veya birkaç işyerinde geçen çalışmalar birleştirilir. Alt işvereni değiştiği halde aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçinin izni de o işyerindeki toplam süreye göre bulunur. Bu konuda asıl işverenin denetim yükümlülüğü asıl işveren ve alt işveren (taşeron) ilişkisi yazısında anlatılıyor.

Niteliği gereği bir yıldan kısa süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlar için bu kurallar uygulanmaz. Bu işyerlerinde yıl boyu sürekli çalışan işçiler ise izin hakkından yararlanır.

Çalışılmış Gibi Sayılan Süreler

Bir yıllık sürenin hesabında bazı günler, işçi fiilen çalışmasa da çalışılmış sayılır. Kanunun saydığı hallerden bazıları şunlardır.

• Hastalık veya kaza nedeniyle işe gidilemeyen günler (kanuni bekleme süresini aşmamak kaydıyla)
• Kadın işçinin doğum öncesi ve sonrası çalıştırılamadığı süreler
• Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri
• İşverenin verdiği diğer izinler ve kısa çalışma süreleri
• Arabuluculuk toplantılarına katılmak için işe gidilemeyen günler

Kısa çalışma döneminin izin hesabına bu şekilde girmesi, ödenek alan işçiler için önemlidir. Ödeneğin şartları kısa çalışma ödeneği yazısında yer alıyor.

Kıdeme ve Yaşa Göre Yıllık İzin Süreleri

Kanundaki süreler alt sınırdır, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi daha uzun izin öngörebilir. İzin süresi, iznin hak edildiği tarihteki hizmet süresine göre belirlenir.

Kanundaki süreler alt sınırdır.

Örneğin 52 yaşında olup 2 yıldır çalışan bir işçinin izni 14 değil 20 gündür. Yer altında 10 yıldır çalışan maden işçisinin izni ise 20 + 4 = 24 gündür.

Yıllık İznin Kullanılması

İzin, işçinin dinlenmesi için verilir ve bu amaçla işveren tarafından bölünemez. Kural olarak kanundaki süre içinde kesintisiz kullandırılmalıdır.^[2]

İzin işveren tarafından bölünemez.

İzin Talebi ve İzin Tarihleri

İşçi iznini kullanmak istediği tarihten en az bir ay önce işverene yazılı olarak bildirir. Talepte ad soyad, varsa sicil numarası, iznin kullanılacağı tarihler ve yol izni istenip istenmediği yazılır.^[3]

İşveren işçinin istediği tarihle bağlı değildir. İzin çizelgesi işçinin talebi ve işin durumu birlikte gözetilerek hazırlanır. Aynı tarihe denk gelen taleplerde kıdem ve önceki yıl iznin kullanıldığı tarih öncelik belirler.

İpucu: İzin talebinizi yazılı verin ve işverenin onayladığı tarihleri gösteren bir kopyasını saklayın. Ayrılışta hangi yılın izninin kullanıldığı bu belgelerle ortaya çıkar.

İşçi sayısı yüzden fazla olan işyerlerinde izin kurulu kurulur. İşveren Nisan başı ile Ekim sonu arasında işçilerin tümünü veya bir kısmını kapsayan toplu izin de uygulayabilir.

İznin Bölünmesi ve Tatil Günleri

İzin, tarafların anlaşmasıyla bölümler halinde kullanılabilir. Bu durumda bölümlerden biri 10 günden az olamaz.

İzne denk gelen hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Yargıtay, 28 gün yıllık izin kullandırıldığı kabul edilen bir işçinin izin tarihleri içinde 4 hafta tatili bulunduğu için 4 günlük bakiye izin alacağı olduğuna karar vermiştir.^[4] Karar Adalet Bakanlığının kanun yararına temyizi üzerine, sonuca etkili olmamak üzere verilmiştir.

İşverenin yıl içinde verdiği mazeret, hastalık veya ücretsiz izinler yıllık izinden düşülemez. Cenaze ya da evlilik için alınan izin bu nedenle yıllık izin hakkını azaltmaz.

Yol İzni, Peşin Ücret ve İzinde Çalışma

İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir şehirde geçirecek işçi, talep edip belgelemek şartıyla gidiş ve dönüş için toplam 4 güne kadar ücretsiz yol izni alır. İzmir’de çalışıp iznini Kars’ta geçirecek bir işçi bu hakkı kullanabilir.

İşveren izin dönemine ait ücreti işçi izne çıkmadan önce peşin veya avans olarak ödemek zorundadır. İzne denk gelen hafta tatili, bayram ve genel tatil günlerinin ücretleri ayrıca ödenir. İzin sırasında ücret karşılığı başka bir işte çalıştığı anlaşılan işçiden, bu döneme ait ödenen ücret geri alınabilir.

Kısmi Süreli ve Çağrı Üzerine Çalışanlar

Kısmi süreli çalışan işçi, izin hakkından tam süreli çalışan gibi yararlanır. Hakkını, izin süresine denk gelen kendi çalışma günlerinde çalışmayarak kullanır. İzin süresi ve izin ücreti bakımından iki grup arasında ayrım yapılamaz.

Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti

Sözleşme hangi sebeple sona ererse ersin, işçinin hak kazanıp kullanmadığı izin günlerinin ücreti sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir.^[5] İstifa eden, haklı nedenle çıkarılan veya emekli olan işçi için sonuç aynıdır.

İzin ücreti sona erme tarihindeki ücretle hesaplanır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iznin ücrete dönüşmesi için sözleşmenin sona ermesinin şart olduğunu, sona erme şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının ise önemi bulunmadığını belirtmiştir.^[6] Bu yüzden çalışma devam ederken izin, işçinin rızası olsa bile parayla değiştirilemez.

İşveren sözleşmeyi feshettiğinde bildirim süresi ve iş arama izinleri yıllık izinle iç içe geçirilemez. İhbar süresinin son iki haftasını yıllık izin saymak bu nedenle mümkün değildir.

Anlaşmalı ayrılma (ikale) da biriken izin alacağını ortadan kaldırmaz. Yargıtay, ikaleden önce doğmuş ücret ve kullanılmamış izin alacaklarını talep hakkının devam ettiğini belirtmiş, sözleşmeyle tanınan ek izinlerde ise “sonraki yıla devretmez” kuralını geçerli saymıştır.^[7]

İzin Ücreti Hesaplama Örneği

Hesap için önce toplam hak edilen gün bulunur, kullanılan günler düşülür ve kalan gün günlük brüt ücretle çarpılır. İzin ücretinde fazla çalışma ücretleri, primler ve sosyal yardımlar hesaba katılmaz.

Karşıyaka’da bir restoranda 7 yıl çalışıp ayrılan işçinin çıplak brüt ücreti 39.000 TL olsun. İşçi bu süre içinde imzalı izin belgeleriyle 40 gün izin kullanmıştır.

• İlk 5 hizmet yılı için 5 × 14 = 70 gün
• 6. ve 7. yıllar için 2 × 20 = 40 gün
• Toplam hak 110 gün, kullanılan 40 gün, kalan 70 gün
• Günlük brüt ücret 39.000 ÷ 30 = 1.300 TL
• Brüt izin ücreti 70 × 1.300 = 91.000 TL

Brüt asgari ücretle çalışan ve 14 gün izin hakkı kalan bir işçi için tutar 14 × 1.101 = 15.414 TL brüttür. Günlük tutar, 2026 yılı brüt asgari ücreti olan 33.030 TL’nin 30’a bölünmesiyle bulunmuştur.

İzin Ücretinden Yapılan Kesintiler

İzin ücreti bir ücret ödemesidir ve prime esas kazanç istisnaları arasında yer almaz. Bu nedenle brüt tutardan SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir, işçiye net tutar ödenir.

İzin Kullandırıldığının İspatı

İznin kullandırıldığını işçi değil, işveren ispat eder. İşveren her işçi için yıllık izin kayıt belgesi tutmak zorundadır ve Yönetmeliğe ekli bu belgede işçinin imzası için ayrı bir alan bulunur.

“Bu hükümlerden anlaşılacağı üzere İşçiye yıllık izin kullandırıldığı konusunda ispat yükü işverende olup işverenin bu ispatı yıllık izin defteri, yıllık izin kayıt belgesi ve benzeri belgelerde yerine getirmesi gerekir.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2023/397, K.2023/1163, 29.11.2023

Aynı kararın sonucu işçiler için bir uyarı içerir. İşçi hiç izin kullanmadığını söylemiş, fakat imzasını inkar etmediği izin formlarında “yıllık izin” kutusu işaretliydi. Kurul çoğunluğu bu formlardaki günlerin yıllık izinden düşülmesi gerektiğine karar vermiştir.

Uyarı: Mazeret, rapor veya hafta sonu için izin alırken imzaladığınız formda hangi izin türünün işaretlendiğine bakın. “Yıllık izin” kutusu işaretli bir form, o günleri yıllık izninizden düşürebilir.

İmzalı belge yoksa ispat yükü işverende kaldığından işçinin iddiası güç kazanır. İşveren bu durumda işçiye yemin teklif edebilir.

Yıllarca İzin Kullanmadığı İddiası

Beş yıl veya daha uzun süre hiç izin kullanmadığını ileri süren işçi için Yargıtay ek bir adım arar. Hakim, davayı aydınlatma ödevi gereği işçiyi bizzat dinleyerek çalışma ve dinlenme sürelerini açıklığa kavuşturmalıdır.^[8]

Aynı kararda işçinin imzasını taşıyan izin talep formlarına dayanılarak hazırlanmış bir izin çizelgesi de dikkate alınmıştır. Çizelgede işçi imzası olmasa bile, tarih ve numaraları imzalı talep formlarıyla uyuşan izinlerin alacaktan düşülmesi gerektiği belirtilmiştir.

İzin Alacağında Zamanaşımı ve Başvuru Yolu

Yıllık izin ücretinin zamanaşımı 5 yıldır ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar.^[9] Süre çalışma devam ederken işlemediği için, sözleşme bittiğinde bütün çalışma yıllarından kalan izinler birlikte istenebilir.

Zamanaşımı sözleşme bitince başlar.

Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Başvuru işverenin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır ve süreç boyunca zamanaşımı işlemez. İşin İzmir’de yapıldığı bir uyuşmazlıkta İzmir’deki büroya başvurulabilir.

Başvurudan önce şu belgeleri hazırlamak yararlıdır.

• SGK hizmet dökümü ve işe giriş, çıkış tarihleri
• Elinizdeki izin talep dilekçeleri ve imzaladığınız izin formlarının kopyaları
• Son ücreti gösteren bordro ve banka hesap dökümü
• İzinli olmadığınız günlerde çalıştığınızı gösteren mesaj, e-posta veya vardiya çizelgeleri

Not: Ayrılırken alacaklarınızı birlikte değerlendirin. Aynı fesih kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı da doğurabilir, imzalatılan belgeler için ibraname şartlarına bakılır.

Yönetmeliğin tam metnine Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği sayfasından ulaşabilirsiniz.

Yıllık Ücretli İzin Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yıllık ücretli izin ile ilgili sorularınızı bu başlık altında kısa cevaplarla topladık.