Fazla mesai ücreti ödenmezse işçi önce çalışma saatlerini gösteren kayıtları toplar, sonra işverenin bulunduğu ya da işin görüldüğü yerin arabuluculuk bürosuna başvurur. Arabuluculukta anlaşma çıkmazsa alacak iş mahkemesinde kısmi dava olarak istenir. Her ayın alacağı kendi ödeme gününden itibaren beş yılda zamanaşımına uğradığından beklemek en eski ayları kaybettirir.
İçindekiler
Fazla Mesai Ücreti Hangi Çalışmada Doğar ve Nasıl Hesaplanır?
Fazla mesai ücreti, bir haftada kırk beş saatin üstüne çıkan her çalışma saati için zamlı saat ücretiyle ödenen karşılıktır. Denkleştirme uygulanan işyerinde bazı haftalar kırk beş saati geçse de iki aylık dönemde haftalık ortalama normal süreyi aşmıyorsa fazla mesai doğmaz. Bu düzende günlük çalışma on bir saati geçemez, denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar çıkarılabilir.[1]
Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayı gerekir ve yıllık toplam iki yüz yetmiş saati geçemez. Gece çalışmasında ve sağlık nedeniyle kısa tutulan işlerde fazla çalışma yaptırılamaz. Hükmün güncel metni 4857 sayılı İş Kanunu sayfasında yer alır.
Zam oranı ve ücret yerine kullanılabilecek serbest zaman, çalışmanın türüne göre değişir.
| Çalışma türü | Eşik | Ücret artışı | Ek kural |
|---|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan süre | Saat ücretinin yüzde elli fazlası | İşçi isterse her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki haftalık süreyi aşıp 45 saate kadar | Saat ücretinin yüzde yirmi beş fazlası | İşçi isterse her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman |
| Zorunlu nedenle fazla çalışma | Arıza, acele iş, zorlayıcı sebep | Saat ücretinin yüzde elli fazlası | İşçiye uygun dinlenme süresi verilir |
NotOranlar ve serbest zaman karşılıkları 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ve m.42’nin 20.10.2026 itibarıyla yürürlükteki metnine göredir. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süresi içinde ve ücret kesilmeden kullandırılır.
Saat ücreti bulunurken Yargıtay günlük ücreti 7,5 saate böler ve 8 saate bölünmesini saat ücretini eksik gösterdiği için hatalı sayar. Formül kısaca saat ücreti, artış katsayısı ve fazla saat sayısının çarpımıdır. Dönem dönem hesap için fazla mesai hesaplama aracı kullanılabilir.
Fazla Mesai Ücreti Ödenmeyen İşçinin Toplaması Gereken Kayıtlar
Fazla mesaiyi ispat yükü işçidedir ve davanın sonucu çoğu zaman bu kayıtlarla belirlenir. Yargıtay işyerine giriş ve çıkışı gösteren belgeleri ve işyeri iç yazışmalarını delil sayar, yazılı belge yoksa tanık beyanlarına başvurulur. İşten ayrılmadan önce erişilebilen her kaydı saklamak bu yüzden belirleyicidir.
Saklanacak başlıca kayıtlar şunlardır.
- Ücret bordroları ve banka hesap dökümleri. Fazla mesai tahakkuku bulunan aylar ve imzalanan bordrolar ayrıca işaretlenir.
- Puantaj ve vardiya listeleri. Haftalık çalışma saatini gösteren listelerin fotoğrafı ya da kopyası alınır.
- Kartlı geçiş, parmak izi ve turnike kayıtları. Bu kayıtlar işverende durur, sistemin adı ve tutulduğu yer not edilir.
- Mesai saatinden sonra gelen mesaj ve e-postalar. Tarih ve saat görünür biçimde saklanır.
- Aynı dönemde aynı vardiyada çalışmış kişilerin isimleri.
İş mahkemesinde basit yargılama usulü uygulanır ve deliller dava dilekçesiyle bildirilir (7036 m.7, HMK m.318). Başka yerden getirilecek belgelerin bulunmasını sağlayan bilgiler de dilekçeye yazılır. Giriş çıkış kaydının hangi sistemde tutulduğunu baştan belirtmek, sonradan yapılacak delil talebinin reddedilme riskini azaltır.
Tanık seçerken dikkat gerekir. Yargıtay, işverene karşı dava açmış tanıkların beyanına ihtiyatla yaklaşılmasını, çalışma düzenini bilmeyen tanığa ise değer verilmemesini ister. Bu beyanlar iş müfettişi raporu ya da aynı döneme ait kesinleşmiş mahkeme kararı gibi başka delillerle desteklenirse itibar görür.[2]
İmzalı Bordro ve İhtirazi Kayıt Fazla Mesainin İspatını Nasıl Etkiler?
İmzalı bordroda fazla mesai ödemesi görünüyor ve işçi itiraz kaydı düşmemişse, daha fazla çalıştığını ancak yazılı belgeyle kanıtlayabilir. Bordroya “fazla mesailerim eksik ödenmiştir” gibi bir ihtirazi kayıt yazılmışsa tanık dahil her türlü delil kullanılabilir. Bu nedenle davada ilk incelenen belge imzalı ücret bordrosudur.
“Bordroların imzalı ve ihtirazı kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı yazılı belge ile kanıtlaması gerekir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/10030, K.2026/383, 19.01.2026 (bozma, oy birliği)
Bordro durumuna göre ispat yolu aşağıdaki tabloda ayrılır.
| Bordro durumu | İşçinin ispat yolu |
|---|---|
| İmzalı, fazla mesai tahakkuku var, itiraz kaydı yok | Bordrodakinden fazlası yalnız yazılı belgeyle |
| İmzalı, ihtirazi kayıt yazılmış | Tanık dahil her türlü delil |
| İmzasız, bankadan her ay farklı ödeme yapılmış | Her türlü delil, ihtirazi kayıt beklenmez |
| Bordroda fazla mesai tahakkuku yok | İşyeri kayıtları, yazışmalar ve tanık |
Tahakkuk bulunan aylar dava hesabından tamamen çıkmaz. Yargıtay, bu aylarda ödenen karşılığın doğru saat ücretiyle yeniden hesaplanmasını ve eksik kalan kısmın fark alacağı olarak istenebileceğini kabul eder. Bordroları ay ay ayırmak bu farkı görmeyi kolaylaştırır.
Fazla Mesainin Maaşa Dahil Olduğu Sözleşmeler ve 270 Saat Sınırı
İş sözleşmesindeki “fazla mesai ücrete dahildir” kaydı, Yargıtay’a göre yalnız yıllık 270 saatle sınırlı olarak geçerlidir. Bu durumda ispatlanan fazla mesaiden ayda 22,5 saat, haftada 5,2 saat düşülür ve kalan süre ayrıca hesaplanır.[3] Daire, kaydın geçerli sayılması için kararlaştırılan temel ücretin asgari ücretin üzerinde olmasını da arar.
Bu kayıt işçinin fazla mesai karşılığından vazgeçtiği anlamına gelmez. Yargıtay’a göre fazla çalışmanın hiç ödenmeyeceğini kararlaştırmak ile temel ücretin içinde ödeneceğini kararlaştırmak farklı kavramlardır.[4] Sözleşmede böyle bir kayıt varsa işçinin ilk sorusu yılda kaç saat fazla mesai yaptığı olmalıdır.
Şube Müdürleri ve Çalışma Düzenini Kendisi Belirleyen Yöneticiler
Yargıtayın iş davalarına bakan dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 04.04.2023 tarihli kararıyla içtihat değiştirmiştir. Buna göre bankada bulunduğu yerin en üst yöneticisi sıfatıyla çalışan ve çalışma düzenini kendisi belirleyebilen şube müdürü fazla mesai karşılığı isteyemez. Daire 28.04.2026 tarihli kararında, bu tarihten önce eski uygulamaya güvenerek dava açanlara vekalet ücreti ve yargılama gideri yüklenmemesi gerektiğini belirtmiştir.[5]
Fazla Mesai Alacağı için İhtarname Ne Sağlar, Ne Sağlamaz?
İhtarname, fazla mesai alacağını dava açmadan önce işverene yazılı ve tarihli olarak bildirmeyi sağlar. Kanun ihtarnameyi dava şartı saymaz, ancak alacağın kalemleri ve dönemi işverene karşı kayda geçer. Haklı nedenle fesih düşünülüyorsa ödenmeyen ücretin önce ihtar edilmesi feshin gerekçesini de belgeler.
Uyarıİhtarname zamanaşımını kesmez. Türk Borçlar Kanunu m.154 zamanaşımını kesen halleri borcun ikrarı, dava ya da def’i, icra takibi ve iflas masasına başvuru olarak sayar.
Metni hazırlarken fazla mesai alacağı ihtarnamesi örneği kullanılabilir. İhtarnamede çalışılan dönem, haftalık çalışma saatleri ve ödeme için verilen süre açıkça yazılır.
Fazla Mesai Ücreti Davasından Önce Dava Şartı Arabuluculuk
Fazla mesai ücreti için doğrudan dava açılamaz, önce arabulucuya başvurulur. İş sözleşmesinden, toplu iş sözleşmesinden ya da kanundan doğan işçi alacağında arabulucuya gitmek dava şartıdır ve bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir.[6]
Süreç şu sırayla ilerler.
- Başvuru için yetkili büro, işverenin yerleşim yerinde ya da işin görüldüğü yerde bulunan arabuluculuk bürosudur.
- Büro listeden arabulucu görevlendirir, taraflar listedeki bir isimde anlaşırsa o kişi atanır.
- Arabulucu dosyayı görevlendirildiği tarihten itibaren üç haftada sonuçlandırır, zorunlu halde süre en çok bir hafta uzar.
- Anlaşma çıkmazsa son tutanak düzenlenir ve dava dilekçesine bu tutanağın aslı ya da arabulucu onaylı sureti konur.
Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatları aracılığıyla katılabilir. İlk toplantıya haklı bir mazeret olmadan katılmayan taraf, sonradan davayı kazansa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısını öder ve lehine vekalet ücretinin ancak yarısına hükmedilir. Taraflara ulaşılamaz ya da görüşme iki saatten kısa sürüp anlaşma çıkmazsa iki saatlik arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.
İzmir’de Arabuluculuk Bürosu ile iş mahkemeleri, adliyenin resmi sayfasındaki birim listesine göre Ek Hizmet Binasında çalışır. Yetkili iş mahkemesi, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesidir ve buna aykırı yetki sözleşmesi geçersizdir. Başvurunun düzeni için arabuluculuk başvuru formu örneği, şehirdeki süreç için İzmir işçi alacakları yazısı incelenebilir.
Fazla Mesai Davasında Kısmi Dava ve Talep Artırımı
Fazla mesai alacağının kesin tutarı çoğu zaman bilirkişi hesabıyla ortaya çıktığı için dava kısmi dava olarak açılır. 7589 sayılı Kanun, belirsiz alacak davasına imkan veren HMK m.107’yi ortadan kaldırdı ve bu hüküm Kanunun Resmi Gazete’de yayımlandığı 31.07.2026’da yürürlüğe girdi. Kaldırılma tarihinden önce açılmış belirsiz alacak davalarında m.107 uygulanmaya devam eder.[7]
Yeni düzende işçi alacağın bir bölümünü dava eder, talebini ise tahkikat bitene kadar yalnız bir kez yükseltebilir. HMK m.109/4’e göre yükseltilen tutarın zamanaşımı da davanın açıldığı gün kesilmiş kabul edilir. Talep artırımı genellikle bilirkişi raporundan sonra yapılır.
Kısmi davada talep artırımı tek seferliktir. Bilirkişi raporuna itiraz edilecekse artırımı, itirazların sonucuna göre netleşen hesap üzerinden yapmak gerekir.
Fazla mesai talebi kıdem, ihbar ve yıllık izin alacaklarıyla aynı dilekçede istenebilir. Kalemlerin tek dilekçede nasıl sıralanacağı kıdem ve ihbar tazminatı dava dilekçesi örneği sayfasında görülebilir. Davaların yığılmasında her talebin vakıası ve delili ayrı değerlendirilir (7036 m.7/2).
Fazla Mesai Ücretinde Zamanaşımı ve Faiz Nasıl İşler?
Fazla mesai ücretinde zamanaşımı beş yıldır ve her ay için ayrı işler. Ücret en geç ayda bir ödendiğinden her ayın fazla mesai karşılığı o ayın ödeme gününde muaccel olur, zamanaşımı da bu günden başlar. İşveren zamanaşımı def’inde bulunursa dava tarihinden beş yıl önceki aylar hesaptan çıkar.[8]
Arabuluculuk bürosuna başvurulan tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur (7036 m.3/17). Dava açılması ve icra takibi ise zamanaşımını keser. İş sözleşmesi devam eden işçi için her geçen ay, en eski ayın alacağını düşürür.
Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır (4857 m.34). Fazla çalışma karşılığı da hesap pusulasında asıl ücrete yapılan eklemeler arasında ayrıca gösterilir (m.37).
Ödenmeyen Fazla Mesai Ücreti Nedeniyle Haklı Fesih ve İş Müfettişine Başvuru
İşveren ücreti kanuna ya da sözleşmeye uygun hesaplamaz veya ödemezse işçi iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden feshedebilir (4857 m.24/II-e). Kanun fazla mesai karşılığını “fazla çalışma için verilecek ücret” olarak tanımlar ve fesih bildiriminde bu gerekçenin açıkça yazılması önem taşır. Bu yolla ayrılan işçinin kıdem durumu istifa eden işçi kıdem tazminatı yazısında, bildirim metni haklı nedenle fesih ihtarnamesi örneği sayfasında ele alınır.
Sözleşme devam ederken işçi, alacağı için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı iş müfettişlerine de başvurabilir. Bireysel alacak başvurusu üzerine inceleme, kanun gereği yalnız iş sözleşmesi devam ediyorsa yapılır (4857 m.91). Sözleşme sona ermişse yol arabuluculuk ve iş mahkemesidir.
İşten çıkarılan ya da ayrılan işçinin diğer alacakları işten çıkarılan işçinin hakları yazısında fesih türüne göre ayrılır. Ayrılırken imzalatılan belgeler için ibranamenin geçerlilik şartları ayrıca incelenmelidir.
Fazla Mesai Ücreti Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ücreti ödenmeyen işçilerin en sık sorduğu sorular ve kısa cevapları aşağıdadır.
Fazla mesai ücreti ödenmezse ne yapılmalı?
İlk iş, ödenmeyen ayları ve haftalık çalışma saatlerini bir listede toplamaktır. Ardından arabuluculuk bürosuna başvurulur, anlaşma çıkmazsa son tutanakla iş mahkemesinde dava açılır.
Fazla mesai ücreti ödememe cezası nedir?
Fazla çalışma ücretini ödemeyen, serbest zamanı altı ay içinde kullandırmayan ya da onay almayan işverene her işçi için idari para cezası verilir (4857 m.102/c). Tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır, ceza işçinin alacağını karşılamaz.
İşçi fazla mesai yapmak istemezse ne olur?
Fazla saatlerle çalışmak işçinin onayına bağlıdır. Yargıtay bu şartın amacını, işçiyi işverenin olası haksız feshine karşı korumak olarak açıklar.
Fazla mesai ücreti geriye dönük kaç yıl istenebilir?
Dava ya da arabuluculuk başvurusundan geriye beş yıl istenebilir. Süre her ay için ayrı hesaplandığından beş yılı aşan aylar, işveren itiraz ederse kaybedilir.
Fazla mesai ücreti belirsiz alacak davası olarak açılabilir mi?
Yeni davalarda bu yol kapalıdır, çünkü HMK m.107 yürürlükten kaldırılmıştır. Alacak kısmi dava olarak açılır ve talep bir kez artırılabilir.
İş sözleşmesi devam ederken fazla mesai alacağı istenebilir mi?
Sözleşme sürerken de muaccel olmuş fazla mesai alacağı için arabulucuya ve iş mahkemesine başvurulabilir. Bu dönemde iş müfettişine bireysel alacak başvurusu da yapılabilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41, m.42 ve m.63 (RG 10.06.2003, sayı 25134). ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/10030, K.2026/383, 19.01.2026 (bozma, oy birliği). ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/8552, K.2025/10040, 17.12.2025 (bozma, oy birliği). ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2026/107, K.2026/1570, 23.02.2026 (bozma, oy birliği). ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/9400, K.2026/3961, 28.04.2026 (düzelterek onama, oy birliği). ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, m.6 ve m.7 (07.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanunla değişik m.3/12). ↩
- 7589 sayılı Kanun m.19, m.20, m.26 ve geçici m.1/10 (RG 31.07.2026, sayı 33326). ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32, m.34, m.37 ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147, m.149 ve m.154. ↩