Boşanma davası nasıl açılır sorusunun kısa cevabı, eşlerden birinin kendi ya da diğer eşin yerleşim yerindeki veya son altı ay birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesine dilekçe vermesi ve harç ile gider avansını yatırmasıdır. Dilekçe kaydedildiği gün dava açılmış sayılır, ardından tebliğ, cevap, ön inceleme ve tahkikat duruşmaları gelir. Davanın seyrini en çok belirleyen belge ise ilk gün verilen dilekçedir.
İçindekiler
Boşanma Davası Nasıl Açılır?
Boşanma davası, yetkili aile mahkemesine verilen ve harcı yatırılan bir dilekçeyle açılır ve bu işlemin öncesinde ve sonrasında kanunun belirlediği bir sıra vardır. Her aşama bir öncekine dayanır ve birinde yapılan eksiklik sonraki aşamada çoğu zaman giderilemez.
- Anlaşmalı ya da çekişmeli yolu seçmek ve boşanma sebebini belirlemek.
- Yetkili yeri ve görevli mahkemeyi tespit etmek.
- Olayları, delilleri ve talepleri içeren dava dilekçesini hazırlamak.
- Harç ve gider avansını yatırarak dilekçeyi kaydettirmek.
- Dilekçenin diğer eşe tebliğini ve cevap dilekçesini beklemek.
- Cevaba cevap dilekçesiyle iddiaları son kez tamamlamak.
- Ön inceleme duruşmasına katılmak ve tanık listesini vermek.
- Tahkikat duruşmalarında delillerin toplanmasını izlemek.
Anlaşmalı boşanmada dilekçe ve cevap aşamaları çok kısalır, çünkü eşler protokolü birlikte sunar ve hakim tarafları bizzat dinleyerek düzenlemeyi değerlendirir. Bu yolun şartları anlaşmalı boşanma nasıl olur yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Anlaşmalı veya Çekişmeli Boşanma Yolunu Seçmek
Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurabilir ya da bir eş diğerinin davasını kabul edebilir ve bu durumda evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.[1] Hakimin boşanmaya karar vermesi için iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve mali sonuçlarla çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Hazır metin arayanlar anlaşmalı boşanma dilekçesi örneği sayfasından yararlanabilir.
Uzlaşma yoksa dava çekişmeli açılır ve dayanılan sebep ispat edilir. Uygulamada en sık kullanılan sebep evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (TMK m.166/1). Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde hak düşürücü süre işler ve sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay, her halde olayın üzerinden beş yıl geçince dava hakkı düşer (TMK m.161, m.162).
Terk sebebinde ayrılığın en az altı ay sürmesi ve hakim ya da noter eliyle gönderilen ihtarın sonuç vermemesi gerekir (TMK m.164). Halk arasında “tek taraflı boşanma davası” denilen yol da çekişmeli davadır. Bu yolun ispat ve delil yönü çekişmeli boşanma davası yazısında işlenmiştir.
BilgiTMK m.166’nın dördüncü fıkrası 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla değiştirildi. Buna göre boşanma davasının reddine ilişkin karar kesinleştikten sonra bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin talebi üzerine mahkeme boşanmaya hükmeder.
Boşanma davası için arabulucuya başvurmak dava şartı olarak öngörülmemiştir. Arabuluculuk Kanunu yalnız tarafların serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklara uygulanır ve aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkları arabuluculuğa elverişli saymaz.[2] Şiddet iddiası olan durumlarda koruma tedbirleri için uzaklaştırma kararı yazısına bakılabilir.
Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da eşlerin davadan önceki son altı ayda birlikte yaşadığı yerdeki mahkemede açılabilir (TMK m.168). Davacı bu yerlerden birini seçer.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemeleri her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki her ilçede kurulur, kurulamayan yerlerde ise bu davalara Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar.[3]
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetki | Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturulan yer | TMK m.168 |
| Görev | Aile mahkemesi, yoksa belirlenen asliye hukuk mahkemesi | 4787 m.2, m.4 |
| Usul | Yazılı yargılama usulü | TMK m.184, HMK m.316 |
| Dava tarihi | Dilekçenin kaydedildiği gün | HMK m.118 |
İzmir’de oturan eşler için de boşanma davası nasıl açılır sorusunun cevabı değişmez ve dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da son altı ay birlikte oturulan yerdeki aile mahkemesine, o yerde aile mahkemesi yoksa görevlendirilmiş asliye hukuk mahkemesine açılır. Adliye işleyişi ve ilçeler arasındaki yetki ayrımı İzmir’de boşanma davası yazısında anlatılmıştır.
Boşanma Dava Dilekçesinin Zorunlu Unsurları
Dava dilekçesinin içeriği HMK m.119’da sayılmıştır.[4] Boşanma dilekçesinde şu bilgiler yer alır:
- Mahkemenin adı ile tarafların ad, soyad ve adresleri.
- Davacının kimlik numarası, varsa vekilin bilgileri.
- Davanın konusu ve dayanılan boşanma sebebi.
- Olayların sıra numarası altında açık özeti.
- Her olayın hangi delille ispat edileceği.
- Hukuki sebepler ve açık talep sonucu.
- Davacının ya da vekilin imzası.
Mahkeme adı, dava konusu, olaylar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki eksiklikler için hakim bir haftalık kesin süre verir. Süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2). Olayların ve delillerin eksik yazılması bu süreyle düzeltilemez, çünkü taraflar dayandıkları olayları ispata elverişli biçimde somutlaştırmak ve hangi delilin hangi olay için gösterildiğini belirtmek zorundadır (HMK m.194).
Davacının elindeki belgeler (mesaj dökümleri, sağlık raporları, fotoğraflar) dilekçeye eklenir. Başka yerden getirtilecek kayıtlar için de bulunmalarını sağlayacak açıklama yazılır (HMK m.121). Maddelerin tam metni Hukuk Muhakemeleri Kanunu metninde yer alır.
Kanun, boşanma davasının vekil aracılığıyla açılmasını zorunlu tutmaz ve dilekçeyi davacı kendisi imzalayıp verebilir (HMK m.119/1-h). Dava vekil aracılığıyla açılacaksa vekaletnamede boşanma için açık yetki bulunmalıdır, çünkü kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin davalar özel yetki ister (HMK m.74). Doldurulabilir bir metin için çekişmeli boşanma dilekçesi örneği kullanılabilir.
Boşanma Dilekçesinde Talep Edilmesi Gereken Haklar
Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır ve istenenden fazlasına ya da başka bir şeye karar veremez (HMK m.26). Kanunun kendiliğinden karar verilmesini öngördüğü konular bu kuralın dışındadır. Dilekçede hangi talebin mutlaka yazılacağını bu ayrım belirler.
| Talep | Dayanak | Dilekçedeki Yeri |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası, konut ve geçici önlemler | TMK m.169 | Hakim kendiliğinden alır, talep ve gerekçe yine yazılır |
| Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası | TMK m.182 | Mahkeme düzenler, tercih ve gerekçe yazılır |
| Yoksulluk nafakası | TMK m.175 | Talep yoksa hükmedilmez |
| Maddi ve manevi tazminat | TMK m.174 | Talep yoksa hükmedilmez |
| Ziynet ve kişisel eşya | Genel hükümler | Boşanmayla birlikte ya da ayrı davada istenir |
Yargıtay, süresinde ve usulüne uygun bir yoksulluk nafakası talebi bulunmayan dosyada kadın yararına verilen nafakayı bozmuştur:
“yoksulluk nafakası talebi bulunmadığı halde kadın yararına toptan yoksulluk nafakasına karar verilmesi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/6921, K.2025/3700, 15.04.2025 (yoksulluk nafakası yönünden bozma, diğer yönlerden onama, oybirliği)
ÖnemliBoşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçince zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Dilekçede unutulan tazminat ya da yoksulluk nafakası bu süre içinde ayrı davayla istenebilir; süre geçerse karşı taraf zamanaşımını ileri sürerek talebi düşürebilir.
Yoksulluk nafakasının süresine ilişkin kural da değişmek üzere. Anayasa Mahkemesi, TMK m.175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir ve iptal 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir.[5] Ayrıntı süresiz nafaka yazısında, nafaka türlerinin farkı ise nafaka türleri yazısındadır.
Ziynet eşyasında 2024’te içtihat değişti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önceki görüşünü bırakarak, anlaşma ya da ispatlanmış yerel örf yoksa düğünde kadına ve erkeğe takılan ekonomik değerlerin kural olarak takıldığı eşe ait olduğunu, karşı cinse özgü takının ise o cinse verilmiş sayılacağını kabul etmiştir.[6]
Bu nedenle takıların listesi, kime takıldığı ve şu an kimde bulunduğu dilekçede ayrı ayrı yazılır. Konunun ispat yönü ziynet alacağı davası yazısındadır.
Geçici önlemler dava süresince geçerlidir ve hakim bunları dava açılınca alır (TMK m.169). Tedbir nafakası, ortak konutun kullanımı ve çocukların bakımına ilişkin istekler bu yüzden ilk dilekçede gerekçesiyle yazılır.
Ev diğer eş adına kayıtlıysa aile konutu şerhi de aynı aşamada değerlendirilir. Velayet tercihinin gerekçesi için velayet davası yazısına bakılabilir.
Boşanma Davasında Harç, Gider Avansı ve Davanın Kaydı
Davacı, yargılama harçlarını ve Adalet Bakanlığının her yıl çıkardığı gider avansı tarifesindeki tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m.120). Gider avansı yetersiz kalırsa mahkeme iki haftalık kesin süre verir. Gider avansının yatırılmış olması aynı zamanda bir dava şartıdır (HMK m.114/1-g).
Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118) ve dilekçe adliyeye elden verilebilir. Elektronik imza sahibi kişi UYAP Vatandaş Portal üzerinden hukuk davası da açabilir, portala e-Devlet şifresiyle giren kişi ise açacağı dava için harç ve masraf tutarını hesaplayabilir, dosyasını ve duruşma günlerini izleyebilir.[7] Hizmetlerin tam listesi UYAP sunulan hizmetler sayfasında yer alır.
Harç ve masrafları ödeme gücü olmayan kişi adli yardım isteyebilir. Adli yardım kararı yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlar ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temin edilir (HMK m.334, m.335). Talep davanın görüleceği mahkemeye yapılır ve talebe iddianın özeti, deliller ve mali durumu gösteren belgeler eklenir (HMK m.336).
NotHarç ve gider avansı tutarları 492 sayılı Harçlar Kanunu tarifeleri ve Adalet Bakanlığı gider avansı tarifesiyle her yıl yeniden belirlenir, bu nedenle yazıda tutar verilmemiştir. Güncel tutar UYAP Vatandaş Portal üzerinden hesaplanabilir ya da adliye veznesinden öğrenilir. Kalemlerin açıklaması boşanma davası masrafları yazısındadır.
Boşanma Davasında Tebliğ, Cevap ve Karşı Dava Süreleri
TMK m.184 ve 4787 sayılı Kanun m.7 boşanma yargılamasında usul için HMK’ya yollama yapar. Boşanma davası HMK m.316’daki basit yargılama listesinde yer almadığı için HMK’nın genel usulü olan yazılı yargılama usulüyle görülür.
Nafaka ya da velayet tek başına dava konusu olduğunda ise basit yargılama uygulanır (HMK m.316/1-ç). Yazılı usulde dilekçeler dört aşamalıdır ve her birinin süresi kanunda bellidir.
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava dilekçesinin tebliği | Mahkemece yapılır | HMK m.122 |
| Cevap dilekçesi | Tebliğden itibaren iki hafta, en çok bir aylık ek süre | HMK m.127 |
| Karşı dava | Cevap süresi içinde | HMK m.133 |
| Cevaba cevap ve ikinci cevap | Tebliğden itibaren iki hafta | HMK m.136 |
Süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki olayların tamamını inkar etmiş sayılır (HMK m.128). Diğer eş de boşanmak istiyor ve kendi kusur iddialarını ileri sürecekse karşı davayı cevap süresi içinde açmalıdır. Süresinden sonra açılan karşı dava asıl davadan ayrılır.
Uyarıİddialar cevaba cevap dilekçesiyle serbestçe genişletilebilir. Dilekçeler karşılıklı verildikten sonra iddia genişletilemez ve değiştirilemez; yeni bir olayın ileri sürülmesi ancak ıslah ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle mümkündür (HMK m.141).
Boşanma Davasında Ön İnceleme ve Tanık Listesi
Dilekçeler tamamlanınca mahkeme ön inceleme yapar ve bu aşamada dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar (HMK m.137). Duruşma davetiyesinde, dilekçede gösterilip henüz sunulmamış belgelerin iki haftalık kesin süre içinde verilmesi ihtar edilir. Bu süre kaçırılırsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır (HMK m.139, m.140/5).
Ön inceleme duruşmasının sonunda çekişmeli kalan noktalar bir tutanakla saptanır ve tahkikat yalnız bu tutanaktaki konular üzerinde ilerler (HMK m.140/1, 140/3). Boşanmaya dayanak olgular hakkında tarafların ikrarı hakimi bağlamadığından, kusur iddiasının delille desteklenmesi gerekir (TMK m.184).
Tanık gösteren taraf, dinletmek istediği olayı ve tanıkların ad, soyad ve tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye verir. Listede gösterilmeyen kişi dinlenemez ve ikinci liste verilemez (HMK m.240/2). Yargıtay, dilekçeler aşamasında bildirilen tanığın dinlenmemesini bozma sebebi saymış ve süreden sonra gösterilen tanıklar hakkında şunu belirtmiştir:
“süreden sonra sunduğu tanıkların dinlenmesi de usule aykırıdır”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2025/4557, K.2025/11709, 23.12.2025 (bozma, oybirliği)
Boşanma Davasında Tahkikat Duruşmaları ve Karar
Ön incelemeden sonra taraflar tahkikat ve sözlü yargılama için duruşmaya çağrılır. Geçerli özrü olmadan gelmeyen tarafın yokluğunda duruşmaya devam edilir (HMK m.147/2). Tanıklar bu aşamada dinlenir, kurumlardan kayıtlar getirtilir, aile mahkemesi de gerekirse psikolog, pedagog ya da sosyal çalışmacının görüşüne başvurur (4787 m.5).
Tahkikat duruşmalarının arası da artık sınırlıdır. HMK m.147’nin üçüncü fıkrası (7589 sayılı Kanun, RG 31.07.2026) iki duruşma arasında en çok üç ay bırakılmasını ister, bu sınır ancak bilirkişi raporunun gecikmesi ya da istinabe gibi zorunlu bir sebeple ve gerekçe yazılarak aşılabilir. Toplam süreye ilişkin bilgiler boşanma davası ne kadar sürer yazısında yer alır.
Hakim, olguların varlığına vicdani kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz ve istem üzerine duruşmayı gizli yapabilir (TMK m.184). Karar kesinleştiğinde TMK m.178’deki bir yıllık zamanaşımı süresi de işlemeye başlar.
Boşanma Davası Açma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Boşanma davası açmaya hazırlanan kişilerin en sık sorduğu sorular ve kısa cevapları aşağıdadır.
Boşanma davası açmak isteyen kişi ilk ne yapmalı?
Önce anlaşmalı ya da çekişmeli yoldan hangisinin uygun olduğuna karar verilir ve boşanma sebebine dayanak olacak belgeler bir araya getirilir. Hak düşürücü süreye bağlı sebeplerde bu karar geciktirilmemelidir.
Boşanma davası açmak için neler gerekli?
Olayları, delilleri ve talepleri içeren bir dava dilekçesi, elde bulunan belgelerin örnekleri ve harç ile gider avansının yatırılması gerekir.
Boşanma davası e-Devlet ya da UYAP üzerinden nasıl açılır?
Elektronik imza sahibi kişi UYAP Vatandaş Portal üzerinden hukuk davası açabilir. Yalnız e-Devlet şifresiyle girişte harç ve masraf hesaplama, dosya ve duruşma takibi yapılabilir.
Avukatsız boşanma davası açılabilir mi?
Kanun boşanma davasında vekil zorunluluğu öngörmez ve dilekçe davacının kendi imzasıyla verilebilir. Talep ve delilleri eksiksiz gösterme yükü davacıdadır.
Parası olmayan kişi boşanma davasını nasıl açar?
Yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayan kişi davanın görüleceği mahkemeden adli yardım isteyebilir. Talebe mali durumu gösteren belgeler eklenir ve talep kabul edilirse giderlerden geçici muafiyet sağlanır.
Evlilik bir yıl dolmadan boşanma davası açılabilir mi?
Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bir yıl dolmadan açılan dava ise çekişmeli yolla görülür ve boşanma sebebinin ispatı aranır.
Açılan boşanma davası nasıl geri çekilir?
Davanın geri alınması davalının açık rızasına bağlıdır. Davacı ise rıza aranmaksızın, hüküm kesinleşinceye kadar dilekçeyle ya da duruşmada sözlü olarak davadan feragat edebilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161-169, 174-178, 182, 184. ↩
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.1/2. ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.2, m.4, m.5, m.7. ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.26, 74, 114, 118-123, 127, 128, 133, 136-141, 147, 194, 240, 307-310, 316, 334-336. ↩
- Anayasa Mahkemesi, E.2025/156, K.2026/131, 04.06.2026 (iptal, yürürlük 30.06.2027). ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2023/5704, K.2024/2402, 04.04.2024 (ziynet alacağı yönünden bozma, oybirliği). ↩
- Adalet Bakanlığı, UYAP Sunulan Hizmetler sayfası (Vatandaş Portal Bilgi Sistemi), erişim 20.10.2026. ↩