Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı ev tapuda yalnız bir eş adına kayıtlıyken diğer eşin tapu müdürlüğüne başvurarak kütüğe yazdırdığı ve evin onun açık rızası olmadan satılamayacağını görünür kılan kayıttır. Şerh için dava açmak gerekmez, yerleşim yeri belgesi ve nüfus kayıt örneğiyle başvuru yapılır. Boşanma sürecinde evin elden çıkarılmasından endişe eden eş için ise şerhin yanında mahkemeden tedbir istemek de gündeme gelir.
İçindekiler
Aile Konutu Şerhi Nedir ve Neyi Korur?
Aile konutu şerhi, Türk Medeni Kanunu (TMK) m.194’ün malik olmayan eşe tanıdığı korumanın tapudaki görünür biçimidir. Kanuna göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez ve konut üzerindeki hakları sınırlayamaz.[1] Hükmün tam metni Türk Medeni Kanunu sayfasında okunabilir.
Malik eşin diğer eşin açık rızası olmadan yapamayacağı işlemler şunlardır:
- Evi satmak, bağışlamak ya da başka bir yolla devretmek.
- Ev üzerinde ipotek gibi bir sınırlı ayni hak kurmak.
- Aile konutu kiralıksa kira sözleşmesini feshetmek.
Şerhin asıl işlevi, alıcı, banka ya da başka bir üçüncü kişinin evin aile konutu olduğunu bilmediğini ileri sürmesini zorlaştırmaktır. Tapu sicili herkese açıktır ve kanun gereği kimse sicildeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez.
Hangi Ev Aile Konutu Sayılır?
Aile konutu, eşlerin ortak hayatlarını fiilen sürdürdüğü ve yaşamlarının merkezi olan evdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.04.2026 tarihli kararında aktarılan madde gerekçesi bu alanı, eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği ve anılarla dolu bir yer olarak tarif eder.
Bu tanım tapudaki malike değil, evin nasıl kullanıldığına bakar. Eşlerin oturmadığı yatırım amaçlı bir daire ya da kiraya verilmiş bir ev bu korumanın kapsamına girmez.
Ev kiralıksa şerh yolu yoktur, çünkü şerh malik olmayan eşin taşınmazın tapu kütüğüne yazdırdığı bir kayıttır. Kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş, kiraya verene yapacağı bildirimle sözleşmeye taraf olur ve diğer eşle birlikte müteselsilen sorumlu tutulur.
Tapuya Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Şerh, mahkeme kararı aranmadan doğrudan tapu müdürlüğünden istenir. TMK m.194/3’e 2014’te 6518 sayılı Kanunla eklenen “tapu müdürlüğünden” ibaresi bu yolu açıkça yazmıştır. Tapu Sicili Tüzüğü de istem hakkını, aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eşe tanır.[2]
Başvuru, Tüzükte sayılan belgelerle şu sırayla hazırlanır:
- Merkezi nüfus idaresi sisteminden ya da nüfus müdürlüğünden yerleşim yeri belgesi alınır.
- Medeni hali gösteren nüfus kayıt örneği alınır.
- Taşınmazın il, ilçe, ada ve parsel bilgileri ile malik eşin kimlik bilgileri not edilir.
- Kimlik belgesiyle tapu müdürlüğüne başvurulur ve işlemden sonra güncel tapu kaydı istenerek şerhin işlendiği görülür.
Tüzük bu şerhi, tasarruf hakkını yasaklayan şerhler başlığı altında düzenler. Yerleşim yeri belgesindeki adres ile tapudaki bağımsız bölümün aynı yeri gösterdiğini başvurudan önce kontrol etmek, ek belge istenmesi ihtimalini azaltır.
İzmir’de konut hangi ilçedeyse başvuru, o taşınmazın kaydını tutan tapu müdürlüğüne yapılır. Kentteki taşınmaz uyuşmazlıklarının genel görünümü İzmir’deki gayrimenkul davaları yazısında yer alır.
NotŞerh işlemi için ödeme alınıp alınmadığı ve tutarı bu yazıda verilmemiştir, çünkü tapu işlemlerine ilişkin tarifeler 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca her yıl yeniden belirlenir (durum 20.10.2026). Güncel bilgi başvuru sırasında tapu müdürlüğünden alınır.
Şerh Yoksa Eşin Rızası Yine Gerekir mi?
Eşin rızası, tapuda şerh bulunmasa da aranır, çünkü kanun korumayı şerhe değil evin aile konutu olmasına bağlar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 15.04.2026 tarihli kararında rızanın bir şekle bağlı olmadığını, sözlü verilebileceğini ancak açık olması gerektiğini belirtmiştir. Açık rızanın varlığını ispat yükü de konutla ilgili tasarrufu yapan eştedir.[3]
“Nitekim aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/373, K.2026/257, 15.04.2026 (bozma)
Kurul aynı kararda bu korumadan önceden vazgeçilemeyeceğini, eşlerin anlaşmasıyla da kaldırılamayacağını ve açık rızanın ancak belirli bir işlem için verilebileceğini vurgulamıştır. Evlilik başında verilen genel nitelikte bir onay, yıllar sonra yapılan belirli bir satışı bu yüzden kendiliğinden geçerli kılmaz.
Rızasız Satış ve İpotekte İyi Niyetli Üçüncü Kişi Tartışması
Rızasız satış ya da ipotek geçersizdir, ancak evi sonradan tapuya güvenerek edinen kişinin durumu ayrıca incelenir. TMK m.1023 tapu kaydına iyi niyetle dayanan üçüncü kişinin kazanımını korur. Yolsuz tescili bilen ya da bilmesi gereken kişi ise m.1024 gereği bu korumadan yararlanamaz.
Kanun iyi niyeti karine saydığı için alıcının kötü niyetli olduğunu iddia eden eş bunu ispat eder. Hukuk Genel Kurulu aynı kararda alıcının satıcı şirketin ortağıyla iş ve akrabalık ilişkisi içinde olmasını, evi görmeden almasını ve üzerindeki yüklü ipotekle satın almasını iyi niyeti ortadan kaldıran durumlar olarak değerlendirmiştir. Kararın ifadesiyle “güven ilkesinden sadece iyiniyetli olduğu kesin olan kişiler yararlanabilir.”
Kredi veren bankalar için özen ölçüsü daha yüksektir. Tapuda şerh bulunmadığı halde kayıtta taşınmazın betonarme bina olarak yazılı olduğu bir dosyada ilk derece mahkemesi, basiretli tacir olan bankanın evin aile konutu olup olmadığını araştırması ve eşin rızasını alması gerektiği gerekçesiyle ipoteğin kaldırılmasına karar vermiş, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır.[4]
Aile konutuyla ilgili başlıca işlemlerde rıza eksikliğinin sonuçları aşağıdaki tabloda yer alır:
| İşlem | Eşin rızası yoksa | Üçüncü kişinin durumu |
|---|---|---|
| Satış ya da bağış | Devir geçersizdir, tapu iptali istenebilir | Tapuya dayanan iyi niyetli alıcının kazanımı korunabilir |
| İpotek | İpoteğin kaldırılması istenebilir | Araştırma yapmayan banka iyi niyet iddiasında zorlanır |
| Kira sözleşmesinin feshi | Fesih geçersiz sayılır | Diğer eş bildirimle sözleşmeye taraf olabilir |
TMK m.194’e dayanan iptal davası aile hukukundan doğduğu için aile mahkemesinde görülür.[5] Davanın genel işleyişi tapu iptali ve tescil davası yazısında anlatılmıştır.
Boşanma Sürecinde Evin Satışını Önleyen Tedbirler
Boşanma davası açıldığında hakim, eşlerin barınmasına ve mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Evin satılacağına ya da ipotek edileceğine dair somut bir işaret varsa, bunu dava dilekçesinde açıkça yazıp tapu kaydına tedbir konulmasını istemek bu önlemin en doğrudan biçimidir. Dilekçenin kuruluşu boşanma davası nasıl açılır yazısında, örnek talep metni ise çekişmeli boşanma dilekçesi örneği sayfasında bulunur.
Dava henüz açılmadıysa ihtiyati tedbir, esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenir. Dava açılmadan alınan tedbirde talep eden, kararın uygulanmasını istediği tarihten itibaren iki hafta içinde davasını açmazsa tedbir kendiliğinden kalkar.[6]
Evlilik sürerken de eş, ailenin ekonomik varlığını korumak için belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların ancak kendi rızasıyla yapılabileceğine karar verilmesini isteyebilir. Hakim taşınmazda tasarruf yetkisini kaldırırsa bunu tapu kütüğüne kendiliğinden şerh ettirir (TMK m.199) ve bu önlemlerde eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.201).
Satış riski fark edildiğinde izlenecek sıra şöyledir:
- Tapu kaydı, ilgi gösterilerek tapu müdürlüğünden incelenir.
- Şerh konulmamışsa vakit kaybetmeden tapu müdürlüğüne başvurulur.
- Satış ilanı, emlak yazışması ya da kredi başvurusu gibi işaretler saklanır.
- Boşanma ya da tedbir dilekçesinde tapu kaydına tedbir konulması istenir.
ÖnemliŞerh, evin aile konutu olduğunu sicilde görünür kılar ama sahte muvafakatname gibi hileli işlemleri tek başına önleyemez. Mahkemeden alınan tedbir kararı bu durumda ikinci bir güvence işlevi görür.
Şiddet içeren olaylarda konuttan uzaklaştırma ayrı bir koruma yoludur ve uzaklaştırma kararı yazısında ele alınır.
Mal Rejimi Tasfiyesinde ve Ölümde Aile Konutu
TMK m.240’taki intifa ya da oturma hakkı boşanmada değil, eşlerden birinin ölümü halinde sağ kalan eş için öngörülmüştür. Sağ kalan eş, ölen eşe ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde bu hakkın katılma alacağına mahsup edilerek, yetmezse bedel eklenerek tanınmasını isteyebilir. Miras paylaşımında da TMK m.652, sağ kalan eşe konut üzerinde mülkiyet hakkı istemini tanır.
Boşanma halinde mal rejiminin sona erdiği an kararın kesinleşmesi değil, davanın açıldığı tarihtir (TMK m.225). Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşin konuttaki hakkı bu tarihe göre yapılan katılma alacağı hesabıyla belirlenir ve ayrıntısı mal paylaşımı davası yazısındadır.
Paylaşmalı mal ayrılığı sözleşmesi yapan eşlerde durum farklıdır. Evlilik boşanmayla sona erince eşler ortak konutta kimin kalacağı konusunda anlaşabilir, anlaşamazlarsa hakim hakkaniyet gerektiriyorsa bu konuda boşanma kararıyla birlikte karar verir ve kalma hakkı tapuya şerh edilir (TMK m.254).
Boşanmadan Sonra Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması
Boşanma kararı kesinleşince evlilik birliği sona erdiği için konut aile konutu niteliğini kaybeder ve şerhin dayanağı kalmaz. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün e-Terkin hizmet sayfası, aile konutu şerhinin boşanma veya rıza ile kaldırılmasını terkin işlemleri arasında sayar. Aynı sayfa, manuel terkin başvurusunun Web Tapu’daki Başvuru Takip ekranından izlenebileceğini belirtir.[7]
Şerh lehine olan eş terkine yanaşmazsa malik eş, kesinleşmiş boşanma kararıyla tapu müdürlüğüne başvurabilir. Uyuşmazlık sürerse şerhin terkini için dava açılır.
UyarıBoşanma davası sürerken şerhin kaldırılmasına rıza vermek, evin dava sonuçlanmadan satılmasının önünü açabilir. Rıza vermeden önce mal paylaşımı ve konutta kimin kalacağı konusunun netleşmesi gerekir.
Boşanma sürecinin İzmir aile mahkemelerindeki işleyişi İzmir’de boşanma davası yazısında, delil ve duruşma düzeni ise çekişmeli boşanma davası yazısında anlatılmıştır.
Aile Konutu Şerhi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tapudaki bu kayıtla ilgili en sık sorulan sorular ve kısa cevapları aşağıdadır.
Aile konutu şerhi e-Devlet üzerinden konulur mu?
Kanun şerhin tapu müdürlüğünden istenmesini öngörür ve başvuruda yerleşim yeri belgesi ile nüfus kayıt örneği aranır. Bu belgeler e-Devlet üzerinden alınabilse de şerh işlemi tapu müdürlüğünde tamamlanır.
Aile konutu şerhi ücretli mi?
Şerh işlemi için ödeme alınıp alınmadığı ve tutarı yıllık tarifelere göre belirlenir. Güncel bilgi başvuru sırasında tapu müdürlüğünden öğrenilir.
Aile konutu şerhi olan ev satılabilir mi?
Malik eş, diğer eşin açık rızasıyla evi satabilir. Rıza yoksa satış ve ipotek geçersizdir ve malik olmayan eş devrin iptalini dava edebilir.
Aile konutu şerhini kiracı ya da çocuklar koydurabilir mi?
Şerhi yalnız konutun maliki olmayan eş isteyebilir. Kiralık aile konutunda diğer eş, kiraya verene bildirim yaparak sözleşmenin tarafı olur.
Aile konutu şerhi haczi engeller mi?
TMK m.194’teki rıza şartı malik eşin kendi yaptığı devir, sınırlama ve kira feshi işlemlerini düzenler, alacaklının haczi bu sayımda yer almaz. Borçlunun haline münasip evinin haczedilemeyeceğine ilişkin kural İcra ve İflas Kanunu m.82’de ayrıca düzenlenmiştir.
Aile konutu şerhi boşanma ile kendiliğinden kalkar mı?
Boşanma kararının kesinleşmesiyle şerhin dayanağı ortadan kalkar. Kaydın tapudan silinmesi için tapu müdürlüğüne terkin başvurusu yapılır.
Aile konutu şerhi için evde oturmak gerekir mi?
Şerh, eşlerin birlikte yaşadığı konut için konulur ve başvuruda yerleşim yeri belgesi istenir. Eşlerin oturmadığı bir ev için bu şerh istenemez.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169, 193, 194, 199, 201, 225, 240, 254, 652, 1020, 1023, 1024. ↩
- Tapu Sicili Tüzüğü (Bakanlar Kurulu Kararı 2013/5150, RG 17.08.2013, sayı 28738) m.17/2 ve m.49/1-c. ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/373, K.2026/257, 15.04.2026 (direnme kararının bozulması, oybirliği). ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/1307, K.2024/7894, 24.10.2024 (onama, oybirliği). ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4. ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382, 389, 390, 397. ↩
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, e-Terkin hizmet sayfası (erişim 20.10.2026). ↩