İmar para cezası hesaplama işi üç kalemden oluşur. Bunlar aykırı alanın metrekaresi ile yapı sınıfına düşen birim tutarın çarpımı, bu temel cezaya eklenen artırımlar ve arsanın emlak vergisi değerine göre hesaplanan ilave cezadır. Ceza belediye encümeninin kararıyla verilir ve karara karşı yol sulh ceza hakimliği değil, altmış gün içinde idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır.
İçindekiler
Hesabın bütün kuralları 3194 sayılı İmar Kanunu m.42’dedir. Aşağıda adımlar kanun metnine, yapı sınıfları 2026 tebliğine, itiraz yolu ise İdari Yargılama Usulü Kanununa göre anlatılıyor. Toplam tutar her dosyada alan ve sınıfa göre değiştiği için örnek bir sonuç verilmiyor.
İmar Para Cezası Kimlere ve Ne Zaman Verilir?
Ruhsatsız, ruhsata veya eklerine aykırı yapılarda aykırılık tespit edilince ilgili idare encümeni on iş günü içinde karar verir (m.42/1). Ceza, üstlenilen her sorumluluk için ayrı ayrı uygulanır. Bu nedenle aynı yapı için birden fazla kişiye ceza kesilebilir.
- Yapı sahibi,
- Yapı müteahhidi,
- Aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesuller.
Para cezası yıkım kararından ayrı bir yaptırımdır. Yapı tatil tutanağı düzenlenip yapı mühürlendikten sonra sahibine bir ay süre tanınır, yapı bu sürede ruhsata uygun hale getirilmez ya da ruhsat alınmazsa encümen kararıyla yıktırılır (m.32). Kentsel dönüşüm alanlarındaki yapılar için ayrıca İzmir’de kentsel dönüşüm yazısına bakılabilir.
İmar Para Cezası Hesaplama Adımları
Kanun cezayı tek bir tutar olarak değil, sırayla hesaplanan kalemler olarak düzenler. Danıştay Altıncı Dairesi de hesabın sırasını aşağıdaki sözlerle anlatır.
“yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı”
Danıştay 6. Daire, E.2025/692, K.2025/6701, 09.12.2025 (kısmen onama, kısmen bozma, oybirliği)
- Aykırılıktan etkilenen alan metrekare olarak ölçülür. Tutanaktaki ölçüm cezanın temelidir.
- Yapının sınıfı ve grubu belirlenir (I. sınıf A grubundan V. sınıf D grubuna kadar).
- Alan, o sınıf ve grup için kanunda yazılı ve yeniden değerlemeyle artırılmış metrekare tutarıyla çarpılır. Sonuç temel cezadır (m.42/2-a).
- Alan üzerinden hesaplanamayan cephe, yapı elemanı ve malzeme aykırılıklarında, Bakanlık birim fiyat listesine göre belirlenen bedelin yüzde 20’si ceza olarak alınır (m.42/2-b, 2009 metni).
- Somut olayda bulunan her artırım sebebi için temel cezanın belirli bir yüzdesi ayrı ayrı hesaplanıp eklenir (m.42/2-c).
- Son olarak alan ile arsanın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı kadar ilave ceza eklenir (m.42/2-ç).
Adımlar 5940 sayılı Kanunla 2009’da yeniden düzenlenen, 7226 sayılı Kanunla 2020’de (ç) bendi eklenen ve 07.05.2026 tarihli 7579 sayılı Kanunla değiştirilen m.42 metnine göredir. Bu fıkraya göre verilecek ceza bin Türk lirasından az olamaz.
Fiillerin yapının inşası ya da yangın güvenliği bakımından kullanımı sırasında tekrarı halinde cezalar bir kat artırılır. Yapıyı plana, ruhsata ve projelere uygun hale getirmek için idarenin yazılı izniyle yapılan işler mühür bozma suçu oluşturmaz.[1]
İmar Kanunundaki Metrekare Başına Taban Ceza Tutarları
Temel cezanın birim tutarları kanunun kendisinde yazılıdır. Bu tutarlar 2009’daki kanun metnindeki tabandır ve her takvim yılı başından geçerli olmak üzere VUK mükerrer m.298’e göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
| Yapı sınıfı | Grup ve kanundaki taban tutar (2009 metni, TL/m²) |
|---|---|
| I. sınıf | A grubu 3, B grubu 5 |
| II. sınıf | A grubu 8, B grubu 11 |
| III. sınıf | A grubu 18, B grubu 20 |
| IV. sınıf | A grubu 23, B grubu 25, C grubu 31 |
| V. sınıf | A grubu 38, B grubu 46, C grubu 52, D grubu 63 |
UyarıTablodaki rakamlar bugünkü ceza tutarı değildir. O yıl uygulanan metrekare tutarı, yıllar içindeki yeniden değerleme artışlarıyla bulunur ve encümen kararına ekli hesap cetvelinde gösterilir. İtiraz hazırlanırken cetveldeki birim tutarın tespit yılına ait olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Bakanlık yapı sınıflarına yeni bir grup eklerse, eklenen grup için ilgili sınıftaki mevcut en üst grubun tutarı esas alınır. Bu kural 07.05.2026 tarihli 7579 sayılı Kanunla m.42/2-a’ya eklendi.
Yapı Sınıfı ve Grubunun Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Tebliğine Göre Belirlenmesi
Kanun yapı sınıflarını ve gruplarını “Bakanlıkça belirlenen” sınıflara bağlar. Uygulamada bu sınıflandırma, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının her yıl yayımladığı yapı yaklaşık birim maliyetleri tebliğinden alınır. 2026 tebliği Resmi Gazete’nin 03.02.2026 tarihli ve 33157 sayılı nüshasında yayımlandı ve 01.01.2026’dan geçerlidir.
| Sınıf ve grup | Tebliğdeki örnek yapılar | 2026 birim maliyeti (TL/m²) |
|---|---|---|
| I. sınıf A | Basit tarım yapıları, çardaklar, 3 m’ye kadar ihata duvarları | 2.600,00 |
| I. sınıf B | Cam veya sert plastik örtülü seralar, kalıcı kullanımı olan yardımcı yapılar | 3.900,00 |
| II. sınıf A | Genel amaçlı depolar, tarımsal endüstri yapıları | 8.100,00 |
| III. sınıf A | Üç kata kadar apartman tipi konutlar, garajlar | 19.800,00 |
| III. sınıf B | 200 m²’nin altındaki müstakil konutlar, üç kata kadar iş merkezleri | 21.050,00 |
NotBirim maliyetler Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2026 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ’den (Resmi Gazete 03.02.2026, sayı 33157) alınmıştır. Bu tutarlar KDV hariç, yüzde 15 genel gider ve yüzde 10 yüklenici karı dahil yapı maliyetidir, imar cezasının metrekare tutarı değildir.
Tebliğde bulunmayan ya da sınıfı tereddütlü yapılarda, projeden çıkarılan metrajlar Bakanlık birim fiyatlarıyla çarpılır ve toplam inşaat alanına bölünür. Bulunan birim maliyet hangi grubun değerine yakınsa yapı o gruba konur (Tebliğ m.2/3).[2]
2026 tebliğinde I. sınıf C ve D, II. sınıf C, III. sınıf C ve V. sınıf E grupları da yer alır, kanunun tablosunda bu gruplar yoktur. Bu durumda yukarıdaki 7579 sayılı Kanun kuralı devreye girer ve ilgili sınıfın kanundaki en üst grubunun tutarı esas alınır.
Sınıf tespiti cezayı doğrudan etkiler. İzmir Aliağa’daki bir dosyada bölge idare mahkemesi, idarenin II. sınıf B grubunda saydığı kantar ve konteyner yapılarını 2022/2 tebliğindeki “kalıcı kullanımı olan yardımcı yapılar” kapsamında, yani I. sınıf A grubunda görmüş ve bu kısımdaki cezayı iptal etmişti (2026 tebliğinde bu yapılar I. sınıf B grubundadır). Danıştay Altıncı Dairesi 23.12.2025’te kararın bu kısmını oybirliğiyle onadı.[3]
İmar Para Cezasında Artırım Oranları ve On Üç Durum
Artırımlar temel cezanın üzerine ayrı ayrı hesaplanıp eklenir, birbirinin üzerine bileşik olarak uygulanmaz. Aynı yapıda birden fazla durum varsa her biri için ayrı satır açılır. Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati olmadan yapılan yapılar, ortaklığın giderilmesi davası gibi paydaşlar arası uyuşmazlıkların da sık konusudur.
| Aykırılığa konu yapının durumu | Temel cezaya eklenen oran (2009 metni) |
|---|---|
| Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati yok | Yüzde 30 |
| Kamuya veya başkasına ait parselde | Yüzde 40 |
| Planda kamu tesisi veya umumi hizmet alanında | Yüzde 60 |
| Can ve mal emniyetini tehdit ediyor | Yüzde 100 |
| Uygulama imar planı bulunan alanda | Yüzde 20 |
| Yapılaşmaya yasaklanmış alanda | Yüzde 80 |
| Özel imar rejimine tabi alanda | Yüzde 50 |
| Ruhsatsız | Yüzde 180 |
| Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaat sürüyor | Yüzde 50 |
| Yapı kullanma izni var, ruhsatsız yeni inşai faaliyet | Yüzde 100 |
| İnşaat tamamlanmış, kullanılmıyor | Yüzde 10 |
| İnşaat tamamlanmış, kullanılıyor | Yüzde 20 |
| Çevre ve görüntü kirliliğine yol açıyor | Yüzde 20 |
Uygulamada en sık görülen birleşim, ruhsatsız bir yapının uygulama imar planı olan alanda yapılıp kullanılıyor olmasıdır. Danıştay’ın incelediği Aliağa dosyalarında da encümen, temel cezaya (c) bendinin 5, 8 ve 12 numaralı alt bentlerini birlikte uygulamıştı.
Emlak Vergisi Değerine Göre İlave Ceza ve Bir Aylık Süre
(ç) bendine göre aykırılığa konu alan, arsanın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeriyle çarpılır. Bulunan tutar yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen cezaya ayrıca eklenir. Danıştay’ın incelediği Aliağa dosyalarında bu kalem, temel ceza ile artırımların toplamından kat kat yüksekti.
Bendin ikinci cümlesi önemli bir imkan tanır. Ceza tebliğ edildikten sonra bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hale getirilirse ilave ceza tahsil edilmez. Diğer kalemler ise ödenmeye devam eder.
ÖnemliDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bu bir aylık imkanın encümen kararında ayrıca yazılmamasının cezanın (ç) kısmını hukuka aykırı hale getirmeyeceğine karar verdi. Karar bölge idare mahkemeleri arasındaki aykırılığı gidermek için 01.10.2025’te oy çokluğuyla verildi, karşı oy yazısı uyarının ilgiliye bildirilmesi gerektiği görüşündedir.[4]
İmar Para Cezasına İtiraz için İdare Mahkemesi ve Altmış Günlük Süre
İmar Kanunu ayrı bir itiraz yolu öngörmez. Encümen kararı bir idari işlemdir ve iptali için idare mahkemesinde dava açılır. Süre, kararın yazılı bildirimini izleyen günden itibaren altmış gündür (2577 m.7).
Sulh ceza hakimliğine başvuru bu cezalarda doğru yol değildir. Kabahatler Kanunu, aynı işlemle idari yargının görev alanına giren bir karar da verilmişse cezaya ilişkin iddiaların o işlemle birlikte idari yargıda görüleceğini söyler (5326 m.27/8).[5] Sulh ceza yolunun hangi cezalarda işlediği idari para cezasına itiraz yazısının, altmış günün hangi günden sayılacağı ise iptal davası açma süresi yazısının konusudur.
Dava açmak kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (2577 m.27/1). Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık birlikte varsa yürütmenin durdurulması istenebilir. Dava dilekçesinde aşağıdaki unsurlar yer almalıdır.
- Encümen kararının tarihi ve sayısı, yapı tatil tutanağının tarihi, tebliğ tarihi,
- Tutanaktaki ölçümle gerçek alan arasındaki fark ve varsa ölçüm belgesi,
- Yapı sınıfı ve grubunun neden yanlış belirlendiği,
- Uygulanan her artırım sebebinin olayda bulunup bulunmadığı,
- Keşif ve bilirkişi incelemesi talebi, gerekiyorsa yürütmenin durdurulması talebi.
Yapı tatil tutanağı ve yıkım kararı da aynı dava içinde dava konusu edilebilir. Gayrimenkul uyuşmazlıklarının diğer yönleri İzmir’de gayrimenkul davaları yazısında yer alır.
Alan veya Sınıf Hatası Cezanın Tamamını mı Etkiler?
Danıştay Altıncı Dairesi bu soruya ayrım yaparak cevap verir. Temel ceza yanlış alan ya da yanlış sınıf üzerinden hesaplanmışsa, artırımlar da bu tutara bağlı olduğu için cezanın tamamı iptal edilir. Mahkeme idarenin yerine geçip yeni tutar belirleyemez.
Temel ceza doğruysa yalnız hukuka aykırı bulunan artırım sebeplerine düşen kısım iptal edilir. 09.12.2025 tarihli Aliağa kararında idarenin ölçtüğü alanla bilirkişinin ölçtüğü alan arasındaki farkın temel cezayı etkilediği kabul edildi ve bu kısımdaki cezanın tamamen iptal edilmesi gerektiği belirtildi.[6]
Aynı kararda saha betonunun mekansal alan oluşturduğu ve metrekare üzerinden, yani (a) bendine göre hesaplanabileceği belirtildi. Bahçe duvarı, kapı, pencere ve dış cephe kaplaması gibi imalatlarda ise (b) bendindeki maliyet esaslı hesap uygulanır.
Ödeme, Yüzde 25 İndirim ve Haksız Ödenen Cezanın İadesi
İmar Kanunu imar para cezası için ayrı bir ödeme süresi öngörmez. Bu durumda Kabahatler Kanunu m.17/6 uygulanır ve ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir, bu sürede ödenirse yüzde 25 indirim yapılır. Ödeme, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.
NotYüzde 25 oranı ve ödemeden sonra da dava açılabileceği kuralı, Kabahatler Kanununun 7417 sayılı Kanunla değiştirilen 17. maddesinin altıncı fıkrasından gelir (yürürlük 05.07.2022). Danıştay Altıncı Dairesi 23.12.2025 tarihli kararında, ihtirazi kayıtla ve peşin ödeme indirimiyle ödenen cezanın iptal edilen kantar ve konteyner kısmının indirim dikkate alınarak yasal faiziyle iadesine ilişkin bölge idare mahkemesi kararını onadı.
Ödenmeyen ceza belediye tarafından amme alacağı olarak takip edilir. Bu aşamada gelen ödeme emrine karşı dava süresi ve sebepleri amme alacağı ödeme emrine itiraz yazısının konusudur. Sitedeki diğer hesap tabloları için hesaplama araçları sayfasına bakılabilir.
İmar Kanununun güncel metni mevzuat.gov.tr’deki İmar Kanunu sayfasında okunabilir, buradaki anlatım 19.10.2026 tarihli metne dayanır. Aynı fiil nedeniyle TCK m.184’e göre mahkum olanlara, tahsil edilen imar para cezası faizsiz iade edilir (m.42).
İmar Para Cezası Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular
İmar para cezası nasıl hesaplanır?
Aykırı alan, yapı sınıfı ve grubunun yeniden değerlenmiş metrekare tutarıyla çarpılarak temel ceza bulunur. Buna artırım oranları ve emlak vergisi değerine göre ilave ceza eklenir.
Yapı yaklaşık birim maliyeti cezanın metrekare tutarı mı?
Hayır. Tebliğdeki birim maliyetler yapının sınıfını ve grubunu belirlemeye yarar. Cezanın metrekare tutarı kanunda yazılı tabanın yeniden değerlenmiş halidir.
İmar para cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Encümen kararının tebliğini izleyen günden itibaren altmış gündür. Dava idare mahkemesinde açılır.
İmar para cezası sulh ceza hakimliğine götürülebilir mi?
Hayır. Encümen kararıyla verilen imar para cezasının iptali idare mahkemesinde istenir.
Cezayı ödersem dava açabilir miyim?
Evet. Kabahatler Kanunu m.17/6’ya göre ödeme, encümen kararına karşı dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Dava kazanılırsa iptal edilen kısım iade edilir.
Aykırılığı giderirsem ceza tamamen düşer mi?
Tebliğden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilirse yalnız emlak vergisi değerine göre eklenen ilave ceza tahsil edilmez. Temel ceza ve artırımlar ödenir.
Kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu m.32 ve 42 (5940, 7221, 7226, 7410 ve 7579 sayılı Kanunlarla değişik), mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026. ↩
- Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2026 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ, Resmi Gazete 03.02.2026, sayı 33157, m.1-3. ↩
- Danıştay 6. Daire, E.2024/7901, K.2025/7197, 23.12.2025 (kısmen onama, kısmen bozma, oybirliği). ↩
- Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2024/68, K.2025/61, 01.10.2025 (bölge idare mahkemesi kararları arasındaki aykırılığın giderilmesi, oy çokluğu). ↩
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 ve 27; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.3, 17/4, 17/6 (7417 ile değişik) ve 27/8, mevzuat.gov.tr metinleri, erişim 19.10.2026. ↩
- Danıştay 6. Daire, E.2025/692, K.2025/6701, 09.12.2025 (İmar Kanunu m.42/2-a temel ceza ve artırımlar, kısmen onama, kısmen bozma, oybirliği). ↩