Tutukluluğa itiraz, tutuklama ya da tutukluluğun devamı kararını öğrenme gününden itibaren iki hafta içinde, kararı veren hakimliğe veya mahkemeye verilen dilekçeyle yapılır. Sulh ceza hakimliğinin tutuklama kararını yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hakimi inceler. Tutuklu kişi itirazını cezaevi müdürüne beyanla da yapabilir.
İçindekiler
Süre, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.268’de 2024’te değişti ve eski kaynaklarda hala yedi gün yazar. Bu yazıda yürürlükteki metne göre süre, merci, inceleme usulü ve itiraz dilekçesinde yer alması gereken bilgiler sırasıyla anlatılıyor.
Tutukluluğa İtiraz Hangi Kararlara Karşı Yapılır?
İtiraz yalnız ilk tutuklama kararına karşı açık değildir. Kanun, tutuklulukla ilgili kararların çoğunu ayrı ayrı itiraz yoluna bağlar.
- Tutuklama kararı ve tutuklama nedenlerine ilişkin karar (m.101/5).
- Tutukluluğun devamına ya da salıverilmeye ilişkin karar (m.104/2).
- Salıverilme isteminin reddi ve bu istem üzerine verilen karar (m.105).
- Adli kontrol yükümlülüğüne uymama nedeniyle verilen tutuklama kararı (m.112 ile m.101/5 birlikte).
Tutuklama talebinin reddi de bir hakim kararıdır ve savcı bu karara itiraz edebilir. İtiraz mercii ilk kez kendisi tutuklama kararı verirse, bu karara karşı da yeniden itiraz yoluna gidilebilir (m.271/4).
Tutuklamanın şartları ve soruşturmadaki yeri İzmir’de ceza yargılaması yazısında kısaca anlatılır. Burada bu şartlar, itirazda nasıl ileri sürüleceği yönünden ele alınıyor.
Tutukluluğa İtiraz Süresi: İki Hafta Ne Zaman Başlar?
CMK m.268/1’e göre itiraz, kanunda ayrı hüküm bulunmayan hallerde, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır. Bu süre eskiden yedi gündü. 7499 sayılı Kanunla iki haftaya çıkarıldı ve CMK geçici m.6/1-c uyarınca 01.06.2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır.[1]
Süre tebliğden değil öğrenmeden başlar. CMK m.35/2, koruma tedbirlerine ilişkin kararları hazır bulunamayan ilgiliye tebliğ zorunluluğunun dışında tutar. Tutuklama kararının içeriği şüpheliye sözlü olarak bildirilir ve bir örneği kendisine verilir (m.101/2), süre kural olarak bu bildirimle işlemeye başlar.
Tutuklu kişi için ayrıca bir kolaylık vardır. Tutuklu, zabıt katibine ya da bulunduğu ceza infaz kurumunun müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek itiraz edebilir (m.263/1). Beyan deftere kaydedilip tutanak düzenlendiğinde süre kesilmiş sayılır (m.263/4).
UyarıYedi günlük süre yalnız 01.06.2024’ten önce verilmiş kararlar için geçerliydi. Güncel dosyalarda iki haftalık süre uygulanır, ancak süre son güne bırakılmamalıdır. İtiraz ne kadar erken yapılırsa tutuklulukta geçen süre o kadar kısa tutulabilir.
Tutuklamaya İtirazı Hangi Merci İnceler?
Dilekçe her zaman kararı veren hakimliğe ya da mahkemeye verilir. O merci itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir. Yerinde görmezse en çok üç gün içinde dosyayı itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (m.268/2).
| Kararı veren | İtirazı inceleyen merci |
|---|---|
| Sulh ceza hakimliği (tutuklama, adli kontrol) | Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hakimi |
| Sulh ceza işlerine bakan asliye ceza hakimi | Ağır ceza mahkemesi başkanı |
| Asliye ceza mahkemesi | Yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi |
| Ağır ceza mahkemesi | Numara olarak izleyen ağır ceza dairesi |
| Ağır ceza (tek daire olan yer) | En yakın ağır ceza mahkemesi |
Sulh ceza hakimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarını asliye ceza hakiminin incelemesi, 7331 sayılı Kanunla getirildi.[2] Birden çok ağır ceza dairesi bulunan İzmir gibi yerlerde, ağır ceza mahkemesinin kararını numara olarak kendisini izleyen daire, son numaralı dairenin kararını birinci daire inceler.
Tahliye Talebi ile Tutukluluğa İtiraz Arasındaki Fark
İki yol sık karıştırılır, oysa hukuki sonuçları farklıdır. Tahliye talebi, tutukluluğun her aşamasında yapılabilen bir istemdir. İtiraz ise verilmiş bir karara karşı başvurulan kanun yoludur ve dosyayı başka bir merciin önüne götürür.
| Konu | Tahliye talebi | Tutukluluğa itiraz |
|---|---|---|
| Dayanak | CMK m.104, 105 | CMK m.267-271 |
| Süre | Her aşamada yapılabilir | Öğrenmeden itibaren iki hafta |
| Karar veren | Tutukluluğu yürüten merci | Üst ya da izleyen merci |
| Karar süresi | Üç gün (örgüt suçlarında yedi gün) | Mümkün olan en kısa sürede |
Tahliye talebinin reddine karşı da itiraz edilebilir (m.105). İki yol bu nedenle birlikte kullanılabilir. Önce yeni bir olgu, örneğin delillerin toplanmış olması ya da sağlık raporu, tahliye talebiyle ileri sürülür, ret kararına karşı itiraz yoluna gidilir.
Ayrıca tutukluluk kendiliğinden de denetlenir. Soruşturmada tutukluluğun devamı en geç otuzar günlük sürelerle sulh ceza hakimince, şüpheli veya müdafii dinlenerek incelenir. Kovuşturmada mahkeme bu kararı her oturumda ve gerektiğinde oturumlar arasında verir (m.108).
Tutukluluğa İtirazda Hangi Gerekçeler İleri Sürülür?
İtirazın konusu, tutuklama kararının kanundaki şartları karşılayıp karşılamadığıdır. CMK m.101/2, tutuklamaya ve devamına ilişkin kararda dört unsurun somut olgularla gerekçelendirilerek gösterilmesini ister. İtiraz dilekçesi de bu dört başlık üzerine kurulduğunda denetlenmesi kolaylaşır.
- Kuvvetli suç şüphesi: Şüphenin somut delillere dayanıp dayanmadığı.
- Tutuklama nedeni: Kaçma ya da delil karartma şüphesini gösteren somut olgunun bulunup bulunmadığı (m.100/2).
- Ölçülülük: İşin önemi ve beklenen cezayla tutuklamanın orantılı olup olmadığı (m.100/1).
- Adli kontrolün yetersizliği: Daha hafif bir tedbirle aynı amaca neden ulaşılamayacağı.
Katalog suçlarda (m.100/3) tutuklama nedeni var sayılabilir, ama bu varsayım kuvvetli şüpheyi ortadan kaldırmaz. Üst sınırı iki yılı geçmeyen suçlarda ise, vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler dışında, tutuklama kararı hiç verilemez (m.100/4). Örneğin basit tehdidin (TCK m.106/1) üst sınırı iki yıldır ve bu suç uzlaştırma kapsamındadır.
Anayasa Mahkemesi, sprey boyayla duvar yazısı yazma eylemi nedeniyle örgüte yardım suçlamasıyla tutuklanan bir başvurucunun dosyasında, kararlarda suçun yanlışlıkla katalog suç olarak gösterildiğini tespit etti. Başvurucu itiraz dilekçesinde kaçma şüphesi bulunmadığını ve delillerin toplandığını söylemişti. Mahkeme, evinde yakalanan başvurucu için kaçma riskine dair kişisel bir değerlendirme yapılmadığını vurguladı.
“Delilleri karartma riskinin soyut bir biçimde değerlendirilemeyeceği, olgusal bir temelinin bulunması gerektiği açıktır.”
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, Endam Hatice Özaslan Başvurusu, B. No: 2023/89439, 10.02.2026, § 29 (kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ihlali, oybirliği)
Karar, tutuklamanın meşru amacının yeterli dayanakla ortaya konulmadığı gerekçesiyle Anayasa m.19/3’ün ihlal edildiğine hükmetti.[3] Bu tespitler, itiraz dilekçesinde genel ifadeler yerine dosyaya özgü olguların yazılmasının neden önemli olduğunu gösterir.
Tutukluluğa İtiraz Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurlar
CMK m.268 itirazın dilekçeyle ya da zabıt katibine beyanla yapılmasını yeterli görür, ama merciin dosyayı hızla bulup değerlendirebilmesi için bazı bilgiler eksiksiz olmalıdır. Aşağıdaki liste bir şablon değil, kontrol listesidir. Her dosyada içerik o dosyanın olgularına göre yazılır.
- Dilekçenin verildiği merci (kararı veren hakimlik ya da mahkeme) ve incelemesi istenen merci.
- Soruşturma veya dosya numarası, sorgu ya da değişik iş numarası, kararın tarihi.
- Kararın öğrenildiği tarih, böylece iki haftalık sürenin içinde kalındığının görülmesi.
- İtiraz edenin kimliği, tutulduğu ceza infaz kurumu ve varsa müdafiin adı.
- İtiraz edilen kararın türü: tutuklama, tutukluluğun devamı ya da tahliye isteminin reddi.
- Kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrol başlıklarında ayrı ayrı itiraz gerekçeleri.
- Kaçma şüphesine karşı somut olgular: sabit adres, iş, aile bağları, kendiliğinden teslim gibi.
- Tutuklama yerine önerilen adli kontrol yükümlülüğü, örneğin yurt dışı çıkış yasağı ya da imza.
- Ekler: iş yeri yazısı, ikametgah, sağlık raporu, nüfus kaydı gibi belgeler.
- Talep sonucu, tarih ve imza.
Tutuklama yerine hangi yükümlülüğün önerilebileceği adli kontrol nedir yazısında tablo halinde gösterilir. Önerinin somut olması, merciin “adli kontrol yetersiz kalır” gerekçesini tartışmasını zorunlu kılar.
İtiraz eden kişi yalnız tutuklunun kendisi değildir. Müdafi, şüphelinin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla (m.261), yasal temsilci ve eş de süresi içinde kendiliklerinden itiraz edebilir (m.262).
Tutukluluğa İtiraz Nasıl İncelenir ve Karar Kesin mi?
İtiraz kural olarak duruşma yapılmadan, dosya üzerinden karara bağlanır. Merci gerekli görürse savcıyı ve sonra müdafii dinleyebilir. Karar mümkün olan en kısa sürede verilir (m.271/1 ve 3).
İtirazın kendisi kararın uygulanmasını durdurmaz (m.269/1). Kararı veren ya da inceleyen merci geri bırakma kararı vermedikçe kişi tutuklu kalır (m.269/2).
Savcının görüşü alınmışsa bu görüş şüpheli, sanık ya da müdafiine bildirilir. Onlar da üç gün içinde kendi görüşlerini sunabilir (m.270/2). Bu bildirim, savunmanın savcı görüşüne cevap verebilmesini sağlar.
Merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir (m.271/4). Ret kararından sonra aynı karara ikinci kez itiraz edilemez. Yeni olgu doğarsa yeniden tahliye talebinde bulunulabilir.
BilgiHükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarında ise artık itiraz değil istinaf yolu uygulanır. Bu ayrım HAGB kararına itiraz ve istinaf başlığı altında anlatılır.
Tutukluluk Süresi Ne Kadar Olabilir?
İtirazda tutuklulukta geçen sürenin uzunluğu ölçülülük yönünden ayrıca ileri sürülebilir. CMK m.102 azami süreleri hem soruşturma evresi hem tüm yargılama için ayrı ayrı belirler.
| Dosya türü | Soruşturma evresinde | Toplam azami süre |
|---|---|---|
| Ağır ceza dışı işler | 6 ay | 1 yıl, zorunlu halde 6 ay uzatma |
| Ağır ceza işleri | 1 yıl | 2 yıl, uzatmayla en çok 3 yıl daha |
| Devlete karşı suçlar, terör ve toplu suçlar | 1 yıl 6 ay, 6 ay uzatma | Uzatma toplamı 5 yılı geçemez |
Son satırdaki toplam süre sınırı, Türk Ceza Kanunu İkinci Kitap Dördüncü Kısmın dördüncü ile yedinci bölümlerindeki suçlar ve terör suçları için geçerlidir. Toplu suçlar ise yalnız soruşturma evresindeki süre bakımından bu satırda yer alır.
Uzatma kararları savcının, şüpheli veya sanığın ve müdafiin görüşü alındıktan sonra verilir (m.102/3). Fiili işlediğinde on beş yaşını doldurmamış çocuklarda süreler yarı, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklarda dörtte üç oranında uygulanır (m.102/5).[4]
İtiraz Reddedilirse Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru
İtiraz merciinin ret kararıyla olağan yol tükenir. Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır ve harca tabidir (6216 sayılı Kanun m.45/2, m.47/2 ve 5).[5] Harç, 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (1) sayılı tarifenin mahkeme harçları bölümüne tabidir ve tutarı her yıl güncellenir.
Tahliye edilmiş kişi için sıra farklıdır. Anayasa Mahkemesi, aynı kararda, tutuklamaya etkin itiraz edilemediği şikayetini kabul edilemez buldu. Başvurucu tahliye edildiği için önce CMK m.141 kapsamındaki tazminat yolunun tüketilmesi gerektiğini belirtti.
CMK m.141/1-k, tutuklama işlemine karşı kanundaki başvuru imkanlarından yararlandırılmayan kişiye maddi ve manevi zararını Devletten isteme hakkı verir. Yargıtay da tutuklu kişinin kanundaki sürelerde hakim önüne çıkarılmamasını tazminat sebebi saydı. Terörle Mücadele Kanunu geçici m.19 kapsamındaki bir dosyada, yaklaşık üç ay mahkeme huzuruna çıkarılmayan davacı için m.141/1-d koşullarının oluştuğuna karar verdi.[6]
NotMadde metinleri 19.10.2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki Ceza Muhakemesi Kanunu sayfasından kontrol edilmiştir. Bireysel başvuru harcının 2026 tutarları Harçlar Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 98, RG 31.12.2025) ile belirlenmiştir, her yıl değiştiği için tutar burada verilmemiştir.
Tutukluluğa İtiraz Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tutukluluğa itiraz süresi kaç gündür?
Kararı öğrenme gününden itibaren iki haftadır. Bu süre 01.06.2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır, daha önceki kararlarda yedi gündü.
Tutukluluğa itiraz dilekçesi nereye verilir?
Kararı veren hakimliğe ya da mahkemeye verilir. Tutuklu kişi cezaevi müdürüne beyanda bulunarak ya da dilekçe vererek de itiraz edebilir.
Sulh ceza hakimliğinin tutuklama kararına itirazı kim inceler?
Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hakimi inceler. Sulh ceza işlerine asliye ceza hakimi bakıyorsa itirazı ağır ceza mahkemesi başkanı inceler.
İtiraz reddedilirse tekrar itiraz edilebilir mi?
Hayır. Merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir. Yeni bir olgu varsa tahliye talebi yeniden yapılabilir ve bu talebin reddine karşı yeniden itiraz edilebilir.
Tutuklunun eşi itiraz edebilir mi?
Evet. Şüpheli veya sanığın eşi ve yasal temsilcisi, ona açık olan kanun yollarına süresi içinde kendiliğinden başvurabilir.
İtiraz incelemesinde duruşma yapılır mı?
Kural olarak yapılmaz, karar dosya üzerinden verilir. Merci gerekli görürse savcıyı ve müdafii dinleyebilir.
Kaynaklar
- 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.37 (CMK m.268/1’deki “yedi gün” ibaresi “iki hafta” oldu) ve m.22 (CMK geçici m.6/1-c), RG 12.03.2024. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/3-a, b ve c (b bendi 8.7.2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunla değişik, RG 14.07.2021), mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026. ↩
- Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, Endam Hatice Özaslan Başvurusu, B. No: 2023/89439, 10.02.2026, §§ 24-35 ve 40-43 (Anayasa m.19/3 ihlal; itiraz şikayeti yönünden başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik; oybirliği). ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100, 101, 102 (dördüncü ve beşinci fıkralar 17.10.2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunla eklendi), 104, 105 ve 108, mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026. ↩
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.45/2, 47/2, 47/3 ve 47/5, mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026. ↩
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E.2021/9836, K.2025/4176, 22.04.2025 (koruma tedbirleri nedeniyle tazminat; 3713 sayılı Kanun geçici m.19/c-3 ve CMK m.141/1-d; bozma, oybirliği). ↩