Harmandalı Geri Gönderme Merkezi, İzmir’de sınır dışı etme kararı verilen ve idari gözetime alınan yabancıların tutulduğu merkezdir. Burada kalan yabancı; avukatı, noter, yasal temsilcisi ve yakınlarıyla görüşebilir, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimine başvurabilir. Sınır dışı etme kararına karşı ise yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılır.
İçindekiler
Aşağıda merkezdeki tutulmanın hukuki çerçevesi, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), merkezlerin yönetmeliği ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) ziyaret raporu esas alınarak anlatılıyor.
Harmandalı Geri Gönderme Merkezi Hangi Yabancıları Kabul Eder?
Geri gönderme merkezi, idari gözetim altına alınan yabancıların barındırılması ve kontrol altında tutulması amacıyla kurulan merkezdir. Merkez doğrudan işletilebilir ya da kamu kurumları, Türkiye Kızılay Derneği veya kamu yararına çalışan derneklerle protokol yapılarak işlettirilebilir (Yönetmelik m.3/1-ç).
Kanuna göre “İdari gözetime alınan yabancılar, geri gönderme merkezlerinde tutulurlar” (YUKK m.58/1). Merkezler İçişleri Bakanlığınca işletilir. Kuruluş, Göç İdaresinin teklifi üzerine Bakanlık onayıyla olur (Yönetmelik m.5/1).[1]
İzmir’deki merkez, Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri listesinde yer alır ve TİHEK raporlarında İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi adıyla anılır. Sınır dışı kararına esas değerlendirme il müdürlüğünce yapılır, merkez bulunan illerde kararlar merkezde alınır (Uygulama Yönetmeliği m.54).[2] İl müdürlüğünün diğer görevleri İzmir İl Göç İdaresi yazısında anlatılıyor.
İdari Gözetim Kararı Hangi Hallerde Alınır?
İdari gözetim, sınır dışı etme kararının ardından gelir. Kolluk tarafından yakalanan yabancı derhal valiliğe bildirilir. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez (YUKK m.57/1).
Her sınır dışı kararı gözetimle sonuçlanmaz. Valilik, kanunda sayılan beş durumdan biri varsa gözetim kararı verir ya da bunun yerine alternatif yükümlülük seçer (m.57/2).
- Yabancının kaçabileceğine ya da izini kaybettirebileceğine dair risk,
- Sınırdan girişte ya da çıkışta kurallara uyulmamış olması,
- Gerçeğe aykırı veya asılsız belgeye başvurulması,
- Terke davette verilen süre içinde geçerli bir mazeret olmadan ülkeden ayrılmama,
- Kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığı yönünden tehdit değerlendirmesi.
Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancı, yakalamayı yapan kolluk birimince kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezine götürülür (m.57/2). Geri gönderme merkezi bulunan illerde kırk sekiz saatlik karar süresi, yabancının merkeze teslim edildiği andan başlar (Uygulama Yönetmeliği m.53/2-a).
Aynı olay nedeniyle bir ceza soruşturması varsa ayrıca yürür. Bu süreç İzmir’de ceza yargılaması yazısında anlatılıyor.
Geri Gönderme Merkezinde İdari Gözetim Süresi ve Aylık Değerlendirme
Merkezde gözetim altında geçen süre için kanun altı aylık bir üst sınır koyar. Gecikmenin sebebi yabancının iş birliğinden kaçınması ya da ülkesine dair doğru bilgi ve belge sunmaması ise valilik bu sınırı bir kez, yine en çok altı ay için aşabilir (m.57/3).
Valilik, gözetimin devamında zaruret olup olmadığını her ay değerlendirir. Gözetimi gerektiren sebep kalmamışsa yabancı derhal bırakılır, ancak kendisine gözetimin yerine geçen bir yükümlülük yüklenir (m.57/4).
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Azami süre | Altı ay, şartlı olarak en fazla altı ay uzatma | YUKK m.57/3 |
| Gözden geçirme | Her ay valilikçe | YUKK m.57/4 |
| Tebliğ | Karar, uzatma ve aylık değerlendirme gerekçesiyle | YUKK m.57/5 |
| Alternatif yükümlülük | En fazla yirmi dört ay | YUKK m.57/A |
Kanunun saydığı yedi seçenek arasında gösterilen adreste oturma, belirli aralıklarla bildirimde bulunma, teminat ve elektronik izleme bulunur. Aileyle birlikte dönüş, dönüş danışmanlığı ve gönüllü kamu hizmeti de bu listededir (m.57/A). Yükümlülüğe uymayan yabancı idari gözetim altına alınabilir (m.57/A-6).
İdari Gözetime İtiraz için Sulh Ceza Hakimine Başvuru
Gözetim kararını denetleyen merci idare mahkemesi değil, sulh ceza hakimidir. Başvuruyu yabancı kendisi, temsilcisi veya vekili yapabilir, ama başvuru tek başına tutulmayı sona erdirmez. Hakim beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir (m.57/6).
Merkez idaresine teslim edilen dilekçeyi idare beklemeden hakimliğe göndermek zorundadır. Koşullar sonradan değişirse, örneğin sınır dışı işlemi uzun süre ilerlemezse, hakime yeniden gidilebilir. Vekil ücretini ödeyemeyen yabancı, isterse Avukatlık Kanunundaki adli yardım düzeninden yararlanır (m.57/7).
ÖnemliKanun bu başvuru için ayrı bir süre öngörmez. Ancak karar, uzatma ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçesiyle tebliğ edilir. Vekili bulunmayan yabancıya, kararın ne anlama geldiği ve nasıl, ne zamana kadar itiraz edebileceği anlatılmalıdır (m.57/5).
Sınır Dışı Etme Kararına Karşı Yedi Gün İçinde Dava
Gözetime itiraz, sınır dışı kararının kendisini ortadan kaldırmaz. Karara karşı yol idare mahkemesidir ve süre tebliğden başlayarak yalnız yedi gündür (m.53/3, 7533 sayılı Kanunla değişik). Davayı açan kişi, kararı veren valiliğe de bilgi vermelidir.
İdare mahkemesi dosya tamamlandıktan sonra on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Yabancı kendisi istemedikçe, yedi günlük süre boyunca ve dava devam ettiği sürece ülkeden çıkarılamaz.[3]
Uygulama Yönetmeliğine göre idare, yargı yoluna gidildiğini öğrendiği andan itibaren sınır dışı işlemini durdurur. Yalnız sınır dışı etme kararına karşı dava açılması idari gözetimi durdurmaz (m.59/4). Genel idari dava süreleriyle karşılaştırma için iptal davası açma süresi yazısına bakılabilir.
Harmandalı Geri Gönderme Merkezinde Avukat ve Yakınlarla Görüşme
Görüşme hakkı kanunda sayılmıştır. YUKK m.59/1-b, merkezdeki yabancının ailesi ve yakınları, noter, temsilci ve vekiliyle görüşebilmesini ve telefon kullanabilmesini güvenceye alır. Ziyaretçileri, vatandaşı olduğu ülkenin konsolosluk yetkilisi ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) görevlisiyle görüşme imkanı da tanınır (m.59/1-c).
Yönetmelik bu görüşmelerin koordinasyonunu merkez müdürlüğüne verir (m.11/1-h). Ziyaret günü, saati ve randevu usulü kanun ya da yönetmelikte yazılı değildir. Bu bilgiler merkezin ve İl Göç İdaresi Müdürlüğünün güncel duyurularından öğrenilmelidir.
- Avukat görüşmeleri merkezdeki ayrı görüşme odalarında yapılır.
- Görüşme kaydında yabancının ve avukatın kimlik bilgileri ile imzaları yer alır.
- Yakınlar, ziyaretçiler için ayrılmış odalarda merkezin belirlediği zamanlarda görüşür.
- Konsolosluk görüşmesi yabancının isteğine bağlıdır.
Bu bilgiler TİHEK’in 2022 tarihli Harmandalı ziyaret raporundaki tespitlere dayanır ve uygulama sonradan değişmiş olabilir. Raporda, ziyaretçi kuralının Göç İdaresinin geri gönderme merkezleri çalışma yönergesinde düzenlendiği ve yabancıların eşi, vasisi, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımlarıyla görüşebildiği aktarıldı. Rapor ayrıca koridorlarda farklı dillerde İzmir Barosu adli yardım broşürleri bulunduğunu ve yabancıların ankesörlü telefonla baroyu arayabildiğini belirtti.[4]
BilgiKonsolosluk görüşmesi bir hak olup zorunluluk değildir. TİHEK raporu, uluslararası koruma talep eden bir yabancının ayrıldığı ülkenin konsolosluk yetkilileriyle görüşmeye zorlanmasının hak ihlaline yol açabileceğini vurgular.
Geri Gönderme Merkezinde Sağlanan Hizmetler ve Denetim
Yabancı tarafından bedeli karşılanamayan acil ve temel sağlık hizmetleri merkezde bedelsiz verilir. Çocukların yüksek yararı gözetilir, aileler ayrı yerlerde barındırılır. Çocukların eğitimi için Milli Eğitim Bakanlığı gerekli tedbirleri alır (YUKK m.59/1).
Göç alanında çalışan sivil toplum kuruluşu temsilcileri, Göç İdaresinin izniyle merkezleri ziyaret edebilir (m.59/2). Yönetmeliğe göre merkezler il müdürlüğünce sürekli, Göç İdaresince her yıl, Bakanlık Teftiş Kurulunca üç yılda bir denetlenir. İl ve ilçe insan hakları komisyonlarının raporları denetimlerde öncelikle dikkate alınır (m.16).
TİHEK, Ulusal Önleme Mekanizması sıfatıyla Harmandalı merkezini ziyaret etti ve raporunda merkez idaresine, Göç İdaresine, Sağlık Bakanlığına, Türkiye Barolar Birliğine ve İzmir Barosuna tavsiyeler yöneltti. Tavsiyeler arasında yabancıların hakları, adli yardım ve itiraz süreci hakkında düzenli aralıklarla yazılı ve sözlü bilgilendirilmesi yer aldı. Rapor TİHEK’in internet sitesinde yayımlanmıştır.
Merkezdeki Koşullar ve Haksız Tutulma için Başvuru Yolları
Anayasa Mahkemesi, Harmandalı dahil iki merkezde tutulan bir başvurucunun şikayetlerini 30.07.2025’te inceledi. Salıverilen başvurucunun hukuka aykırı tutulma iddiasını, önce tazminat davası açılması gerektiği için kabul edilemez buldu. Güvenli üçüncü ülkenin belirlenmediği sınır dışı etme kararında ise yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi.[5]
İstanbul’daki bir geri gönderme merkezinde yaşanan görüşme ve telefon kısıtlaması iddiasında da yol benzerdir. Mahkeme 01.07.2026 tarihli kararında, merkezden çıkarılan yabancının bu kısıtlamalardaki hizmet kusurunu idari yargıda tam yargı davasıyla ileri sürebileceğini belirtti ve başvuruyu başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez buldu.[6]
Haksız idari gözetimden doğan zararın tazmininde ise Genel Kurul yapısal bir sorun tespit etti. Bu zararlar için konuya özgü açık bir kanuni düzenleme bulunmadığına ve genel yolların uygulamada etkili olmadığına karar verdi, pilot karar usulünü uyguladı ve durumu Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirdi.
“Oluşturulacak başvuru yolu, idari gözetim altında tutmanın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını ihlal edip etmediğini tespit edebilmeli ve şayet ihlal söz konusu ise tutmadan kaynaklanan zararların tazminini sağlayabilmelidir.”
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, K.N. Başvurusu, B. No: 2022/8989, 20.11.2025 (ihlal, pilot karar, oybirliği)
Karar 22.05.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı ve benzer başvuruların incelenmesi dört ay ertelendi.[7] YUKK’un mevzuat.gov.tr’deki metninde 19.10.2026 itibarıyla bu konuya özgü yeni bir başvuru hükmü görünmüyor. Başvuru metinlerinin genel düzeni için dilekçe örnekleri sayfasına bakılabilir.
Harmandalı Geri Gönderme Merkezi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Harmandalı geri gönderme merkezinde idari gözetim en fazla ne kadar sürer?
Altı ayı geçemez. Yabancının iş birliği yapmaması ya da doğru belge vermemesi halinde en fazla altı ay daha uzatılabilir.
İdari gözetim kararına nereye itiraz edilir?
Sulh ceza hakimine başvurulur. Hakim beş gün içinde karar verir ve karar kesindir. Şartlar değişirse yeniden başvurulabilir.
Sınır dışı kararına dava açma süresi kaç gündür?
Kararın tebliğinden itibaren yedi gündür. Dava idare mahkemesinde açılır ve yargılama bitene kadar yabancı rızası olmadan sınır dışı edilmez.
Merkezdeki yabancı avukatıyla görüşebilir mi?
Görüşebilir. Kanun avukata, notere, yasal temsilciye ve yakınlara erişim ile telefon hizmetlerine erişim imkanı tanır.
Avukat tutacak parası olmayan yabancı ne yapabilir?
İdari gözetime karşı yargı yoluna başvururken talep ederse Avukatlık Kanunu hükümlerine göre adli yardım kapsamında avukatlık hizmeti sağlanır.
Ziyaret saatleri nereden öğrenilir?
Ziyaret günü ve saati kanunda yazılı değildir. Güncel bilgi merkezden ya da İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğünden öğrenilmelidir.
Kaynaklar
- Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 22.04.2014, sayı 28980, m.3, 5, 11, 14 ve 16. ↩
- Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.53, 54 ve 59, mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026. ↩
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.53, 57, 57/A, 58 ve 59 (m.53/3, 7533 sayılı Kanunla değişik), mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026. ↩
- Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi Ziyaret Raporu, Rapor No: 2022/53, Kurul Kararı 31.08.2022, 2022/580 (oy birliği), erişim 19.10.2026. ↩
- Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, Abdulkerim Mavvas Başvurusu, B. No: 2020/33319, 30.07.2025 (sınır dışı etme yönünden ihlal, idari gözetim ve sağlık yönünden kabul edilemezlik, oybirliği). ↩
- Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, W.R. Başvurusu, B. No: 2020/21099, 01.07.2026 (geri gönderme merkezinde aile ile görüşme ve telefon kısıtlaması, kabul edilemezlik, oybirliği). ↩
- Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, K.N. Başvurusu, B. No: 2022/8989, 20.11.2025, Resmi Gazete 22.05.2026 sayı 33261 (Anayasa m.19/9 ihlali, pilot karar usulü, oybirliği). ↩