HAGB, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının kısaltmasıdır. HAGB nedir sorusunun kısa cevabı, mahkemenin sanığı mahkum eden hükmü kurup açıklamaması ve sanığı beş yıllık denetim süresine bağlamasıdır. Bu süre kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse hüküm ortadan kalkar, dava düşer.
İçindekiler
Kurum, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.231’de düzenlenir. Bu madde 2022’den bu yana belirgin biçimde değişti. Anayasa Mahkemesi itiraz yolunu iptal etti, 7499 sayılı Kanun istinaf yolunu getirip sanığın kabulü şartını kaldırdı, 7589 sayılı Kanun ise geri bırakmaya ilişkin fıkraları 31.07.2026’da yeniden yazdı.
HAGB Nedir ve Mahkumiyet Hükmünden Farkı Ne?
HAGB nedir diye kanuna bakıldığında tanım açıktır. Geri bırakma, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder.[1]
Yani yargılama yapılmış, suçun işlendiği kabul edilmiş ve ceza belirlenmiştir. Fakat bu ceza denetim süresi boyunca askıda kalır. Beraatte ise mahkeme, sanığın suçu işlemediğine ya da fiilin suç oluşturmadığına karar verir.
| Konu | HAGB kararı | Açıklanan mahkumiyet |
|---|---|---|
| Hukuki sonuç | Denetim süresince doğmaz | Kesinleşmeyle doğar |
| Ceza | İnfaz edilmez | Kural olarak infaz edilir |
| Kayıt | Özel bir sisteme yazılır | Adli sicile yazılır |
| Süre sonu | Koşullar sağlanırsa düşme | Kesin hüküm |
HAGB Şartları Nelerdir?
Geri bırakma kararı için kanun, hem cezaya hem sanığa ilişkin şartlar arar. Şartlar birlikte bulunmalıdır, birinin eksikliği kararı engeller.
- Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır. Ölçü, kanundaki soyut ceza değil, yargılama sonunda hükmedilen cezadır.
- Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olmalıdır.
- Mahkeme, sanığın kişilik özelliklerine ve duruşmadaki tutumuna bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır.
- Suç yüzünden mağdurun veya kamunun uğradığı zarar; aynen iade, suçtan önceki hale getirme ya da tazmin yoluyla tamamen giderilmelidir.
Zarar hemen ödenemiyorsa yol kapanmaz. Mahkeme, zararın denetim süresince aylık taksitlerle tamamen karşılanması koşuluyla da geri bırakma kararı verebilir.[2]
Zararın somut olarak belirlenebildiği suçlarda bu şart ayrıca araştırılır. İşyerine verilen zarar nedeniyle güveni kötüye kullanma iddiası buna örnektir. Aynı olayda zararın ücretten kesilip kesilemeyeceği ise ceza dosyasından bağımsız bir soru olup işçinin verdiği zararın maaştan kesilmesi kurallarına tabidir.
Adli süreçteki çocuklar için Çocuk Koruma Kanunu ayrı kural koyar. Çocuklar bakımından denetim süresi üç yıldır. 7593 sayılı Kanunla (RG 18.08.2026) eklenen fıkraya göre zarar az ise çocuk hakkında zararın giderilmesi şartı aranmayabilir.[3]
Uzlaştırmaya ilişkin hükümler de saklıdır. Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta, örneğin bir iş kazası sonrası açılan taksirle yaralama dosyasında, önce uzlaştırma yolu işletilir. Geri bırakma kararı ise işçinin tazminat talebini kendiliğinden sonuçlandırmaz, bunun için maddi ve manevi tazminat davası ayrıca açılır.
HAGB Kararı için Sanığın Kabulü Gerekir mi?
Uzun süre geri bırakma kararı için sanığın onayı gerekiyordu. 6008 sayılı Kanunla 2010’da altıncı fıkraya eklenen cümle, sanık kabul etmezse bu kararın verilemeyeceğini öngörüyordu.
Bu şart 7499 sayılı Kanunla kaldırıldı.[4] 7589 sayılı Kanunla yeniden yazılan güncel altıncı fıkrada da sanığın kabulüne ilişkin bir cümle yoktur. Bugün mahkeme, diğer şartlar varsa sanıktan onay almadan geri bırakma kararı verebilir.
Yargıtay, bu değişikliği sanık lehine saydı. Daire, hüküm tarihinden sonra yürürlüğe giren düzenlemeye göre sanığın durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.
“sanığın hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunu kabulüne dair şartın kaldırıldığının anlaşılması karşısında anılan düzenlemenin sanık lehine olduğu anlaşılmakla”
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E.2022/23126, K.2024/11233, 01.10.2024 (bozma, oybirliği)
BilgiSanık geri bırakma kararına katılmıyorsa, örneğin beraat etmesi gerektiğini düşünüyorsa, bunu karara karşı istinaf yoluna başvurarak ileri sürer.
HAGB Hangi Durumlarda Verilemez?
Şartlardan biri eksikse geri bırakma kararı verilemez. Bunun dışında kanun, bazı suçları ve durumları kurumun tamamen dışında tutar.
- İşkence ve eziyet suçları.
- Kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlar.
- Denetim süresi devam ederken kasıtlı bir suç nedeniyle ikinci kez geri bırakma istenmesi.
- Hükmolunan cezanın iki yılı aşması.
Geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ayrıca ertelenemez. Kısa süreli olsa bile seçenek yaptırımlara da çevrilemez.[5] Mahkeme bu nedenle erteleme, seçenek yaptırım ve geri bırakma arasında tercih yapar.
HAGB Denetim Süresi ve Denetimli Serbestlik
Geri bırakma kararıyla sanık beş yıllık denetim süresine girer. Mahkeme bu sürenin içinde, en çok bir yıl için denetimli serbestlik tedbiri olarak aşağıdaki yükümlülükleri belirleyebilir.
- Bir meslek veya sanatı yoksa, meslek edinmesi için bir eğitim programına devam etmek.
- Bir meslek veya sanatı varsa, kamu kurumunda ya da aynı işi yapan birinin gözetiminde ücret karşılığı çalışmak.
- Belli yerlere gitmemek, belli yerlere devam etmek ya da mahkemenin takdir edeceği başka bir yükümlülüğü yerine getirmek.
Denetim süresi boyunca dava zamanaşımı durur. Sanık, beş yıl içinde zamanaşımının dolacağını düşünerek hareket edemez.
Denetim Süresinde Kasten Suç İşlenirse Ne Olur?
HAGB nedir sorusunun ikinci yarısı denetim süresinin sonudur. Bu sürenin nasıl geçtiği, hükmün akıbetini belirler. Kanun burada iki ihtimali ayrı ayrı düzenler.[6]
| Denetim süresinde | Sonuç |
|---|---|
| Kasten yeni suç işlenmez, yükümlülüklere uyulur | Hüküm ortadan kaldırılır, düşme kararı verilir |
| Kasten yeni suç işlenir | Mahkeme hükmü açıklar |
| Yükümlülüklere aykırı davranılır | Hüküm açıklanır, mahkeme sanığın durumuna göre yeni hüküm kurabilir |
Yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanık için mahkemenin bir esneklik alanı vardır. Cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine karar verebilir. Koşulları varsa hapis cezasını erteleyebilir ya da seçenek yaptırıma çevirebilir.
Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii, yalnız bu fıkradaki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapar. Kanun “kasten” işlenen suçu aradığı için taksirli bir suç hükmün açıklanması sonucunu doğurmaz.
UyarıDenetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle yeni bir geri bırakma kararı verilemez. İkinci dosyada ceza iki yılın altında kalsa bile bu yol kapalıdır.
HAGB Kararına İtiraz mı, İstinaf mı?
CMK m.231’in on ikinci fıkrası 2006’dan beri geri bırakma kararına itiraz yolunu öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi, itiraz mercilerinin çoğu kez dosya üzerinden ve yalnız şekil şartlarına bakarak tek cümlelik ret kararları verdiğini tespit etti. Fıkrayı Anayasa m.40’taki etkili başvuru hakkına aykırı bularak oybirliğiyle iptal etti.
“Doğrudan temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimi ile ilgili olan bu tür bir muhakemenin yokluğu etkili başvuru hakkıyla bağdaşmamaktadır.”
Anayasa Mahkemesi, E.2021/121, K.2022/88, 20.07.2022 (iptal, oybirliği, RG 23.09.2022, sayı 31962)
İptal hükmü, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra, 23.06.2023’te yürürlüğe girdi. Ardından 7499 sayılı Kanun, geri bırakma kararlarını istinaf denetimine bağladı. Bu değişiklik 12.03.2024’te, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.
| Tarih | Gelişme | Kanun yolu |
|---|---|---|
| 2006 | 5560 sayılı Kanunla CMK m.231’e eklendi | İtiraz |
| 23.06.2023 | AYM iptali yürürlüğe girdi | İtiraz fıkrası yürürlükten kalktı |
| 12.03.2024 | 7499 sayılı Kanun | İstinaf, kabul şartı kaldırıldı |
| 31.07.2026 | 7589 sayılı Kanun | İstinaf korundu, fıkralar yeniden yazıldı |
Güncel on ikinci fıkraya göre, CMK m.272/3’teki istisnalar saklı kalmak üzere, geri bırakma kararına karşı istinaf yoluna başvurulur. Kararı ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay vermişse temyiz yoluna gidilir. İnceleme hem usul hem esas yönünden yapılır.
İstinaf başvurusu, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m.273/1). 7589 sayılı Kanunun metni 31 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete sayısında, maddenin güncel hali ise Ceza Muhakemesi Kanunu sayfasında okunabilir.
Geçiş döneminde Yargıtay’ın tutumu da bu yöndedir. Daire, 7499 sayılı değişiklikten sonra verilen bir geri bırakma kararını itiraz yoluna tabi sayıp incelemeden iade etmişti. Usul kurallarının derhal uygulanacağını ve kararın artık itiraz yoluna tabi olmadığını ileri süren Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını kabul etti.[7]
HAGB Adli Sicil Kaydında Görünür mü?
HAGB nedir diye araştıranların en sık sorduğu konu sicil kaydıdır. Geri bırakma kararı adli sicile değil, bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıt yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hakim ya da mahkeme isterse kullanılır.[8]
Bu nedenle kayıt, kişinin kendisine ya da işverene verilen adli sicil bilgisinde yer almaz. Kaydın asıl işlevi, sanığın ileride yeniden yargılanması halinde önceki geri bırakma kararının görülebilmesidir.
NotKamu görevi veya meslek kaydı söz konusuysa, ilgili özel kanunun geri bırakma kararına ayrı bir sonuç bağlayıp bağlamadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Soruşturmadan hükme kadar diğer aşamalar, görevli mahkemeler ve zorunlu müdafi kuralları İzmir’de ceza yargılamasının aşamaları yazısında ayrıca anlatılıyor.
HAGB Hakkında Sık Sorulan Sorular
HAGB ne demek?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıdır. Mahkeme mahkumiyet hükmünü kurar ama açıklamaz, sanık beş yıl denetimde kalır ve bu süre kurallara uygun geçerse dava düşer.
HAGB şartları nelerdir?
Hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkum olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın tamamen giderilmesi gerekir.
HAGB kararı sabıka kaydında görünür mü?
Hayır. Karar adli sicile değil özel bir sisteme kaydedilir ve yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hakim ya da mahkeme isterse kullanılır.
HAGB kararına nasıl itiraz edilir?
Güncel kurala göre karara karşı istinaf yoluna başvurulur. Başvuru, hükmün gerekçesiyle tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır.
Sanık HAGB'yi kabul etmezse ne olur?
Sanığın kabulü şartı 12.03.2024’te kaldırıldı. Mahkeme diğer şartlar varsa onay aramadan karar verebilir, sanık ise itirazını istinaf yoluyla ileri sürebilir.
HAGB süresi içinde yeni suç işlenirse ne olur?
Kasten yeni suç işlenirse mahkeme geri bırakılan hükmü açıklar. Taksirli bir suç bu sonucu doğurmaz, ancak yükümlülüklere aykırılık da hükmün açıklanmasına yol açar.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5 (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunun 15. maddesiyle değişik metin). ↩
- CMK m.231/6 ve m.231/9 (7589 sayılı Kanunla değişik). ↩
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.23/1 ve m.23/3. ↩
- 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, kabul 02.03.2024, RG 12.03.2024, sayı 32487, m.15 ve yürürlüğe ilişkin m.40. ↩
- CMK m.231/7, m.231/8 ve m.231/14 (7589 sayılı Kanunla değişik). ↩
- CMK m.231/10 ve m.231/11 (7589 sayılı Kanunla değişik). ↩
- Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E.2024/5514, K.2024/13104, 10.12.2024 (Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının kabulü, ardından zamanaşımı nedeniyle düşme, oybirliği). ↩
- 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.6/1 ve CMK m.231/13. ↩