Teminat Senedi: İşverenin İşçiden Aldığı Senet Geçerli mi?

Teminat senedi, işverenin işe girişte ya da çalışma sırasında olası bir zarara karşı güvence olarak işçiden aldığı, çoğu zaman tutarı ve tarihi boş bırakılan senettir. Yargıtay’a göre bu senet nedeniyle işçinin borcu, işverene verdiği zarar veya elindeki nakit ile sınırlıdır. İşveren zararını ispat edemezse senet geçersiz sayılır.

İşten ayrıldıktan sonra doldurulup icraya konan bir senet, işçinin kıdem ya da ihbar talebinden vazgeçmesi için baskı aracına dönüşebilir. Böyle bir takiple karşılaşan işçinin hangi sürede, hangi mahkemeye ve hangi delillerle başvuracağı bu yüzden belirleyicidir.

İşe Girişte Teminat Senedi İstenmesi

Kanunda işverenin işçiden senet almasını düzenleyen özel bir hüküm yoktur. Yargıtay kararlarında bazı iş kollarında işe girişte teminat amacıyla senet alındığı, “uygulama ile anlaşılan” bir durum olarak yer alır.

Kararlara yansıyan dosyalarda bir muhasebe bürosu çalışanından da, bir şirketin bölge direktöründen de işe başlarken senet istendiği görülür. Senedi imzalamak işçiyi tek başına borçlu yapmaz, belirleyici olan senedin hangi amaçla verildiğidir.

Teminat Senedinin Hukuki Değeri ve İşverenin İspat Yükü

Kural olarak senet, borcun sebebinden bağımsızdır. İş ilişkisinde ise Yargıtay, işçinin ekonomik olarak zayıf taraf olduğunu gözeterek farklı bir ölçü uygular.

İşçinin borcu işverene verdiği zararla sınırlıdır.

“İşçiden teminat olarak alınan senet sebebiyle işçinin borcu, işverene verdiği zarar veya yedindeki nakit miktarı ile sınırlıdır. Zararı ve davacı işçiden alacağı olduğunu işveren ispatlamalıdır. Teminat niteliğinde alınan bu senetler işverenin zararını veya alacağını kanıtlamadığı sürece geçersiz sayılmalıdır.” (Yargıtay 22. HD, E.2017/466, K.2017/1079, 26.01.2017)

22. Hukuk Dairesinin bu kararındaki dosyada senet 7.580 TL olarak doldurulup takibe konmuş, işçi takip sırasında ödeme yapmak zorunda kalmıştı. Daire, işverenin ne bir zarar delili ne de borcun sebebine dair bir savunma sunduğunu belirterek davanın reddini bozdu.

İşveren gerçek bir zararı ispatlarsa senet o tutar kadar işe yarar. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, açıkça teminat kaydı taşıyan bir senette işverenin alacaklı olduğunu kanıtladığı miktar kadar işçinin borçlu sayılacağını belirtmiştir^[1].

Senedin Başkasına Ciro Edilmesi

9. Hukuk Dairesinin 2013 tarihli kararındaki dosyada işveren senedi bir başkasına ciro etmiş, takibi bu kişi başlatmıştı. İşçi borçlu olmadığının tespiti için hem işverene hem de takibi yapan kişiye karşı dava açtı.

Daire, işverenin ve takibi yapan diğer davalının işçiden alacaklı olduğunu kanıtlaması halinde, ancak kanıtlanan miktar kadar borç kabul edilebileceğini belirtti. Senedin el değiştirmesi, teminat niteliğini tartışmanın önünü kapatmadı.

Gerçek Bir Avans veya Borç Para Varsa

Senet, işçiye gerçekten verilen bir avans ya da borç para karşılığı imzalandıysa durum farklıdır. Bu halde işveren ödemenin yapıldığını banka kaydı veya ticari defterle gösterebildiği ölçüde senede dayanabilir.

Bilgi: İşverenden avans veya borç aldıysanız, bunun miktarını ve geri ödemelerinizi gösteren banka kayıtlarını saklayın. Senet tutarı ile gerçek borç arasındaki fark çoğu dosyada bu kayıtlarla ortaya çıkar.

Senedin Teminat Amaçlı Verildiğinin İspatı

Senet işçinin imzasını taşıdığı için, teminat amacını kanıtlama yükü işçiye düşer. Senede karşı normalde yazılı delil aranırken iş hukukunda bu kural işçi lehine yumuşatılır.

Teminat amacı tanık, tarih ve kayıtlarla gösterilir.

Tanık Beyanı ve İşyeri Düzeni

Yargıtay, iş hukukunda düzenlenen belgelere karşı işçi lehine tanık dinletilebildiğini kabul eder. Aynı işyerinde işe girerken senet imzalatılan başka işçilerin anlatımı bu nedenle en güçlü delillerden biridir.

9. Hukuk Dairesinin bozduğu bir dosyada senet, işçinin işe girmesinden 15 gün sonra alınmıştı. Tanık beyanları ve işverenin senedin ne için alındığına dair makul bir sebep göstermemesi birlikte değerlendirildi.

Daire, senedin teminat amacıyla alındığını, iptaline ve işveren şirket aleyhine kötüniyet tazminatına hükmedilmesi gerektiğini belirtti^[2].

Ticari Defter ve Banka Kayıtları

İşveren senedin gerçek bir borca dayandığını savunuyorsa, bu borcun izini kayıtlarda göstermesi beklenir. 7. Hukuk Dairesinin bozduğu bir dosyada işveren, bölge direktörü olarak çalışan işçinin kapatmadığı avanslar için senet verildiğini savunmuştu.

Daire, senedin ticari defterlere işlenmediğini ve cari hesaptaki bakiyenin fesihten sonraki bir virmana dayandığını dikkate aldı. Senedin gerçek veriliş amacının banka hareketleri üzerinden bankacı ve mali müşavir bilirkişilerle araştırılmasını istedi^[3].

Tarihler de ipucu verir. Senedin düzenleme tarihinin işe giriş günüyle aynı olması ya da işverenin ileri sürdüğü borç tarihiyle uyuşmaması, teminat iddiasını destekleyen bir olgudur.

İpucu: İşe girerken senet imzaladıysanız tarihini, yanınızda kimlerin olduğunu ve size ne söylendiğini o gün not edin. Aynı gün senet imzalayan iş arkadaşlarınızın isimleri ileride tanık listenizi oluşturur.

Senet Üzerindeki Teminat İbaresinin Etkisi

Senedin arkasına yalnızca “teminat senedidir” yazılması, neyin teminatı olduğu belirtilmedikçe senedi kambiyo senedi olmaktan çıkarmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu konuda açık bir ölçü koymuştur.

“Bonoda teminat kaydı varsa da neyin teminatı olduğu belirtilmediğinden bu ibare bononun mücerrettik vasfını ortadan kaldırmaz. Bononun teminat amaçlı verildiğinin kabul edilebilmesi için, neyin teminatı olarak verildiğinin ya bononun önündeki veya arkasındaki yazılar veya ayrı bir belge (İİK’nun 169/a maddesinde öngörülen) ile teminat senedi olduğunun kanıtlanması gerekir.” (Yargıtay HGK, E.2017/1140, K.2018/563, 28.03.2018)

Karar bir traktör satışına ilişkin icra dosyasında verildi, ancak işçi için de önemli bir sonucu var. Senette “işe giriş teminatıdır” gibi somut bir açıklama yoksa, teminat iddiasını icra mahkemesinde kanıtlamak zorlaşır ve uyuşmazlık genellikle bir davaya taşınır.

Teminat Senedi İcraya Konulursa İşçinin Yapacakları

Kambiyo senedine dayalı takipte ödeme emri tebliğ edildiğinde süreler kısadır. Süreler ve itiraz yolları 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununda düzenlenir, hangi yolun seçileceği ise elinizdeki delilin türüne göre belirlenir.

Takip başladığında süreler kısadır, sıralı ilerleyin.

Beş Gün İçinde İcra Mahkemesine İtiraz

Borçlu olmadığınızı, imzanın size ait olmadığını veya senedin kambiyo vasfı taşımadığını ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine bildirmeniz gerekir^[4].

İcra mahkemesi borca itirazı ancak borcun olmadığı resmi veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatlanırsa kabul eder. Teminat amacını gösteren yazılı bir belge yoksa, tanık anlatımına dayanan iddia bu aşamada yeterli olmaz.

İş Mahkemesinde Menfi Tespit Davası

Borçlu olmadığınızı tanıkla da ispat edebileceğiniz yer iş mahkemesidir. Senet iş ilişkisi nedeniyle alındığından menfi tespit davasına iş mahkemesi bakar. Sulh hukuk mahkemesine açılan bir davanın görevsizlik kararıyla iş mahkemesine gönderildiği dosya Yargıtay kararlarına da yansımıştır.

2023 değişikliğiyle işçi ve işveren alacaklarına ilişkin menfi tespit ve istirdat davaları da arabuluculuk dava şartına bağlandı^[5]. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız gerekir.

Takip başladıktan sonra açılan menfi tespit davası takibi kendiliğinden durdurmaz. Alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat gösterirseniz, mahkeme icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesine karar verebilir (İİK m.72/3).

Borç Ödendiyse İstirdat Davası

Takip sırasında parayı ödemek zorunda kaldıysanız, menfi tespit davası istirdat davası olarak devam eder. Takibe itiraz etmeden ödeme yapan borçlu da ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde parayı geri isteyebilir (İİK m.72/7).

Uyarı: Beş günlük itiraz süresini kaçırmak senedin teminat olduğunu ileri sürme hakkınızı ortadan kaldırmaz, ancak takip devam eder ve haciz riski doğar.

Kötü Niyetli Takipte Tazminat

Menfi tespit davası işçi lehine sonuçlanırsa takip durur ve icra eski hale iade edilir. Takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, işçinin talebiyle alacaklı aleyhine takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir^[6].

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işe girdikten 15 gün sonra alınan senetle ilgili dosyada senedin iptaliyle birlikte işveren şirket aleyhine kötüniyet tazminatına hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir. Tazminat oranı mahkemece somut olaya göre belirlenir.

Teminat Senedi ile İşçilik Alacakları Arasındaki Bağ

Senet takibi çoğu zaman işçinin kendi alacak talebine karşı bir hamle olarak başlar. 9. Hukuk Dairesinin incelediği dosyada işçi, alacak davası açmasının ardından senedin doldurulup takibe konulduğunu ileri sürmüş, Daire de senedin teminat amaçlı alındığını kabul etmişti.

Takip, kıdem, ihbar veya fazla çalışma alacağınızı istemenize engel değildir. Bu alacaklarda zamanaşımı beş yıldır ve takipten bağımsız olarak arabuluculuk yoluyla istenebilir. Hesap esasları için kıdem tazminatı nedir ve kıdem tazminatı ile ilgili sorunlar yazısına bakabilirsiniz.

İşverenin senetle güvenceye almak istediği zarar çoğunlukla işçinin işyerine verdiği bir hasardır. Bu zararın hangi şartla istenebileceği işçinin işyerinde verdiği zararlar maaşından kesilebilir mi yazısında, çıkışta imzalatılan belgeler ise bütün alacaklarımı aldım ibranamesi geçerli mi yazısında anlatıldı.

Teminat Senedi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Teminat senedi ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.