Tenkis davası, mirasbırakanın vasiyetname ya da sağlığındaki karşılıksız devirlerle saklı payı zedelemesi halinde bu kazandırmaların kanuni sınıra indirilmesi için açılır. Davayı yalnız saklı paylı mirasçılar, yani altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş açabilir. Hak, zedelenmenin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde on yıl içinde kullanılmazsa düşer.
İçindekiler
Tenkis Davası Nedir ve Neyi Amaçlar?
Kanun, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılara, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava etme hakkı verir (TMK m.560). Tenkis sözcüğü indirme anlamına gelir. Mahkeme bir işlemi bütünüyle ortadan kaldırmaz, onu tasarruf edilebilir kısma çeker.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu davayı yenilik doğurucu bir dava olarak tanımlar. Verilen kararla tasarruf, mirasın açıldığı tarihten geçerli olmak üzere saklı payı aştığı ölçüde geçersiz hale gelir. Kurul aynı kararda davanın ön şartını da açıkça yazmıştır.
“Mirasçılar temlik dışı terekeden saklı paylarını elde edebiliyorlarsa, tenkis davası açılamaz.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/44, K.2026/16, 21.01.2026 (direnme kararı yerinde görüldü, oybirliği)
Bu nedenle her eşitsiz paylaşım tenkis sebebi değildir. Mirasbırakan geride yeterli mal bırakmışsa, bir çocuğa daha fazla verilmiş olması tek başına dava hakkı doğurmaz. Maddelerin güncel metni Türk Medeni Kanunu sayfasından okunabilir.
Saklı Paylı Mirasçılar ve Saklı Pay Oranları
Saklı pay, kanunun yakın mirasçılara ayırdığı ve mirasbırakanın vasiyetle elinden alamadığı paydır. Oran, mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanır.[1]
| Saklı Paylı Mirasçı | Saklı Pay |
|---|---|
| Altsoy (çocuk, torun) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Eş (altsoy ya da ana baba zümresiyle) | Yasal miras payının tamamı |
| Eş (diğer hallerde) | Yasal miras payının dörtte üçü |
Bir örnekle oranlar netleşir. Geride eşi ve iki çocuğu kalan kişide eşin yasal payı mirasın dörtte biridir ve bu payın tamamı saklıdır. Her çocuğun yasal payı sekizde üç, saklı payı ise bunun yarısı olan on altıda üçtür.
Böylece mirasbırakan mirasının sekizde üçünde serbestçe tasarruf edebilir. Bu kısmı aşan vasiyet ya da bağış, tenkis davasının konusu olur.
Kardeşler yasal mirasçı olabilir, ancak saklı payları yoktur. Onlara daha önce tanınan saklı pay, 5650 sayılı Kanunun 2. maddesiyle TMK m.506’dan çıkarılmıştır. Kanun 10.05.2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmış ve aynı gün yürürlüğe girmiştir.[2]
Çocuğu, ana babası ve eşi bulunmayan kişi bu nedenle bütün mirası üzerinde tasarruf edebilir (TMK m.505/2). Bu durumda kardeşlere bir şey bırakılmamış olsa bile tenkis yolu açılmaz.
BilgiMirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz (TMK m.511). Mirası reddeden yasal mirasçının payı ise, miras açıldığında kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Reddin sonuçları reddi miras yazısında anlatılır.
Tenkise Tabi Kazandırmalar Hangileridir?
Vasiyetname ya da miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflar, tasarruf edilebilir kısmı aştıkları ölçüde tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalarda ise kanun sınırlı bir liste verir (TMK m.565):
- Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan devirler, alışılmışın dışında çeyiz ve kuruluş sermayesi.
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar.
- Serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde adet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar.
- Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.
Son bent uygulamada en çok tartışılan kısımdır. Bağış ilk üç bentten birine girmiyorsa, örneğin ölümden bir yıldan daha önce ve dönme hakkı saklı tutulmadan yapılmışsa, davacının mirasbırakanın saklı payı zedeleme kastını ispat etmesi gerekir. Yargıtay bu kastın nesnel ve öznel unsurlarla ayrıca araştırılmasını ister.
“tasarruf oranını aşan her kazandırmada saklı payları zedelenen kastının varlığından söz edilemez.”
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2024/4979, K.2025/4575, 20.10.2025 (tenkis bedeli yönünden bozma, oybirliği)
Hayat sigortası da hesaba girebilir. Mirasbırakan kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine sigorta yaptırmışsa, alacağın ölüm zamanındaki satın alma değeri tenkise tabidir (TMK m.567).
Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?
Saklı payın zedelenip zedelenmediği, terekenin mirasbırakanın ölüm günündeki durumuna göre belirlenir (TMK m.507). Hesap bilirkişi eliyle ve şu sırayla kurulur:
- Ölüm günündeki bütün mal, hak ve alacaklar değerlenir.
- Borçlar, cenaze giderleri, mühürleme ve yazım giderleri ile mirasbırakanın baktığı kişilerin üç aylık geçim giderleri düşülür.
- Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar terekeye eklenir (TMK m.508).
- Bulunan değer üzerinden her mirasçının saklı payı ve tasarruf edilebilir kısım hesaplanır.
Davada mirasçıların kimler olduğu ve payları mirasçılık belgesi ile gösterilir. Terekede kalan taşınmazlar, hesabın doğru kurulabilmesi için tapu kayıtlarıyla birlikte dosyaya getirtilir.
Tenkiste Sıra ve Bölünmez Mal Kuralı
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Bunlar yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan başlanır ve geriye doğru gidilir (TMK m.570). Kamu tüzel kişilerine ve kamuya yararlı dernek ile vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada indirilir.
Belirli bir mal bölünmesi halinde değer kaybedecekse, kazandırmayı alan kişiye seçim hakkı tanınır. Bu kişi tenkisi gereken kısmın değerini ödeyip malı alıkoyabilir ya da malı verip tasarruf edilebilir kısmın değerini isteyebilir (TMK m.564). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, bu durumda ödenecek tutarın malın karar tarihindeki değeri ile sabit tenkis oranının çarpımıyla bulunacağını belirterek seçim tarihindeki değere göre yapılan hesabı bozmuştur.[3]
Vasiyetnamede belirli mal değil de mirasın tamamı ya da bir oranı bırakılmışsa durum farklıdır. Hukuk Genel Kurulu, mirasçı atamasında seçim hakkı kuralının uygulanmayacağını, saklı pay oranında tenkise karar vermenin yeterli olduğunu kabul etmiştir.[4]
Tenkis Davasında Hak Düşürücü Süreler
Tenkis davası açma hakkı iki ayrı süreye bağlıdır (TMK m.571). Süreler hak düşürücü niteliktedir, dolduktan sonra açılan dava esastan incelenmez.
| Süre | Başlangıç |
|---|---|
| Bir yıl | Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi |
| On yıl (vasiyetname) | Vasiyetnamenin açılması |
| On yıl (diğer tasarruflar) | Mirasın açılması, yani ölüm |
| Yeniden işleyen süre | Önceki tasarrufu canlandıran iptal kararının kesinleşmesi |
Bir yıllık süre için iki şeyin birlikte öğrenilmesi aranır: mirasçının saklı paylı olduğu ve payını zedeleyen bir tasarrufun varlığı. Yargıtay 2026’da onadığı bir kararda, taşınmazın davalıya 2001’de tescil edildiği, mirasbırakanın 2017’de öldüğü dosyayı inceledi. Tasarrufun, terekedeki diğer taşınmazların mirasçılara intikal ettirildiği 28.04.2017’de öğrenildiği kabul edildi ve 2022’de açılan tenkis istemi süre yönünden reddedildi.[5]
ÖnemliTenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571/3). Örneğin vasiyet alacaklısı vasiyetin yerine getirilmesini istediğinde, mirasçı bu iddiayı savunma olarak kullanabilir ve bir yıllık ya da on yıllık süre buna engel olmaz.
Tenkis Davası Hangi Mahkemede Açılır ve Harcı Nasıl Hesaplanır?
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir, çünkü dava malvarlığı hakkına ilişkindir (HMK m.2). Ölüme bağlı tasarrufların tenkisi davalarında ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11/1-a).[6] Mirasbırakanın son yerleşim yeri İzmir’in bir ilçesindeyse, o ilçenin bağlı olduğu yargı çevresindeki asliye hukuk mahkemesine başvurulur.
Tenkis, 6325 sayılı Kanunun 18/B maddesinde sayılan dava şartı arabuluculuk konuları arasında yer almaz. Dava doğrudan mahkemede açılır. Mirasçılar terekedeki taşınmazların paylaşımında anlaşamazsa bu ayrı bir uyuşmazlıktır ve ortaklığın giderilmesi davası yoluna gidilir.
Tenkis davası değer üzerinden görülür ve nispi harca tabidir. Karar ve ilam harcı hüküm altına alınan değerin binde 68,31’idir, dörtte biri dava açılırken peşin ödenir. Asliye mahkemesinde ayrıca 732,00 TL başvurma harcı alınır.
NotOran ve tutarlar 2026 yılı için 492 sayılı Harçlar Kanunu (1) sayılı tarifeye göredir ve 31.12.2025 tarihli ve 33124 (5. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 98 Seri No’lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile belirlenmiştir. Tutarlar her yıl güncellenir, kesin hesap dava açılırken mahkeme veznesinden öğrenilir.[7]
Vasiyetnamenin iptali ile tenkis birlikte istendiğinde harç ayrımı önem kazanır. Hukuk Genel Kurulu, oy çokluğuyla verdiği bir kararda iptal istemi için maktu, tenkis istemi için nispi harç alınacağını belirtmiş ve davacının nispi harç yatırmış olmasını tenkis talebinin varlığına işaret saymıştır.[8]
Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Davası Arasındaki Fark
Tenkis davası geçerli bir tasarrufu indirir. Muris muvazaası iddiasında ise satış gibi gösterilen devrin aslında gizli bir bağış olduğu ve şekil eksikliği nedeniyle baştan geçersiz olduğu ileri sürülür. Bu iddiada saklı pay şartı ve tenkisteki süreler aranmaz, sonuç da tapunun miras payı oranında iptalidir. Uygulamada iki istem çoğu zaman birlikte, önce tapu iptali, olmazsa tenkis şeklinde terditli olarak açılır. Ayrıntılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali yazısında, İzmir’deki diğer miras uyuşmazlıkları ise İzmir’de miras davaları sayfasında yer alır.
UyarıMuvazaa iddiası süreye bağlı değildir, tenkis istemi ise bağlıdır. Yargıtay’ın onadığı kararlarda aynı dilekçedeki tenkis istemi, tapu iptali istemi incelenirken süre nedeniyle ayrıca reddedilebilmiştir.
Tenkis Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tenkis davasını kimler açabilir?
Davayı saklı paylı mirasçılar, yani altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş açabilir. Belirli koşullarla saklı paylı mirasçının alacaklıları ve iflas idaresi de dava açabilir.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Yoktur. Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır, bu kanun 10.05.2007’de yürürlüğe girmiştir. Kardeşler yasal mirasçı olsa da tenkis davası açamaz.
Tenkis davası ne zaman açılmalıdır?
Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her halde vasiyetnamede açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ölümden itibaren on yıl geçince hak düşer.
Sağlıkta yapılan her bağış tenkise tabi midir?
Hayır. Ölümden önceki bir yıldaki bağışlamalar ve kanunda sayılan diğer kazandırmalar tenkise tabidir. Daha eski bağışlarda saklı payı zedeleme kastının ispatı gerekir.
Tenkis davasında taşınmaz mı yoksa para mı alınır?
Mal bölünebiliyorsa payın tescili istenebilir. Bölünmesi değer kaybı doğuracaksa kazandırmayı alan kişi seçim yapar ve sonuç çoğu zaman para ödenmesidir.
Tenkis davası hangi mahkemede açılır?
Ölen kişinin son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Bu yetki kesindir ve dava öncesinde arabulucuya başvurma şartı yoktur.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.495, m.496, m.499, m.505, m.506, m.507, m.508, m.511 ve m.560 ile m.571 arası (mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026). ↩
- 5650 sayılı Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, kabul 04.05.2007, RG 10.05.2007, sayı 26518, m.1 ve m.2 (resmigazete.gov.tr, erişim 19.10.2026). ↩
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2024/4979, K.2025/4575, 20.10.2025 (bozma, oybirliği). ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/44, K.2026/16, 21.01.2026 (direnme uygun bulundu, oybirliği). ↩
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2026/2834, K.2026/3510, 29.04.2026 (onama, oybirliği). ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2 ve m.11; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B (mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026). ↩
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m.28/a ve (1) sayılı tarife I ve III; 98 Seri No’lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği, RG 31.12.2025, sayı 33124 (5. Mükerrer) (mevzuat.gov.tr metni, erişim 19.10.2026). ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/247, K.2026/282, 29.04.2026 (direnme kararının bozulması, oy çokluğu). ↩