Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında vardıkları yazılı anlaşmadır. Hakim metni uygun bulursa boşanma kararı bu düzenlemeyle birlikte kurulur. Bu yüzden velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat, mal paylaşımı, ziynet ve masraflar tek tek, tarih ve tutarıyla yazılmalıdır.
İçindekiler
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hukuken Neyi Belirler?
Türk Medeni Kanunu, evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurusunu ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesini yeterli sayar. Karar için hakimin tarafları bizzat dinlemesi ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması şarttır.[1] Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr üzerindeki Türk Medeni Kanunu dosyasından okunabilir.
Protokolün ağırlığı buradan gelir. Boşanmanın feri sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hakim onaylamadıkça geçerli olmaz.[2] Onaylanan metin ise karar kesinleşince iki eşi de bağlar.
Davanın hangi mahkemede açıldığı, duruşmada neler sorulduğu ve kararın ne zaman kesinleştiği anlaşmalı boşanmanın şartları ve duruşma süreci yazısında ayrıca anlatılır. Şehirdeki genel tablo için İzmir’de boşanma davası sayfasına bakılabilir. Bu yazı yalnız protokolün içeriğine odaklanır.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği ve Madde Başlıkları
Her ailenin protokolü farklıdır, ama iskelet büyük ölçüde aynıdır. Aşağıdaki sıra, hakimin inceleyeceği konuların hepsini kapsayan bir düzen sunar. Ortak çocuk yoksa velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası başlıkları çıkarılır.
- Tarafların ad, soyad, kimlik numarası ve adres bilgileri
- Eşlerin anlaşarak boşanmak istediklerine ilişkin irade beyanı
- Her çocuğun velayetinin kime bırakıldığı
- Diğer ebeveynle kişisel ilişkinin gün, saat ve tatil düzeni
- Çocuk için iştirak nafakasının tutarı, başlangıcı ve artış yöntemi
- Yoksulluk nafakasının istenip istenmediği
- Maddi ve manevi tazminat talebi ile ödeme biçimi
- Mal rejiminin tasfiyesi ve borçların paylaşımı
- Ziynet eşyasının listesi ve kimde kalacağı
- Ev eşyasının paylaşımı
- Yargılama giderleri ve vekalet ücreti
- Tarih ve iki eşin imzası
Liste bir dilekçe şablonu değildir. Her başlığın altına somut aileye uyan, tek anlama gelen cümleler yazılır. Belirsiz bir madde, boşanmadan sonra yeni bir davanın konusu olabilir.
| Protokol Maddesi | İçinde Bulunması Gereken | Kanuni Dayanak |
|---|---|---|
| Velayet | Çocuğun adı, velayetin bırakıldığı ebeveyn | TMK m.182, m.336 |
| Kişisel ilişki | Gün, saat, teslim yeri, tatiller | TMK m.182 |
| İştirak nafakası | Aylık tutar, başlangıç, artış | TMK m.182, m.330 |
| Yoksulluk nafakası | Talep olup olmadığı, tutar | TMK m.175, m.176 |
| Tazminat | Maddi ve manevi talep, ödeme biçimi | TMK m.174, m.176 |
| Mal rejimi | Paylaşılan mallar, açık feragat | TMK m.202, m.225, m.236 |
| Ziynet | Takı listesi, kimde kaldığı | TMK m.220 |
Velayet ve Kişisel İlişki Maddesi Nasıl Yazılır?
Velayet maddesinde her çocuk adıyla anılır ve velayetin hangi ebeveyne bırakıldığı açıkça yazılır. Eşler ortak velayet istiyorsa bu talep de açık bir cümleyle belirtilir. Mahkeme boşanma kararında ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler, bunu yaparken çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararını esas alır.[3]
Kişisel ilişki maddesi en çok uyuşmazlık çıkaran bölümdür. “Uygun zamanlarda görüşür” gibi genel bir ifade, ilk anlaşmazlıkta işe yaramaz. Maddede şu ayrıntılar yer almalıdır.
- Hafta sonu görüşmesinin hangi haftalarda ve hangi saatler arasında olacağı
- Çocuğun nereden alınıp nereye teslim edileceği
- Dini bayramlar, yılbaşı ve doğum günlerinin nasıl paylaşılacağı
- Yaz tatilindeki kesintisiz görüşmenin süresi
- Telefon ve görüntülü görüşme imkanı.
Kanuna 2021’de eklenen fıkraya göre mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması halinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder (TMK m.182/2). Velayetin sonradan değiştirilmesi için velayet davasının nasıl açıldığı ayrı yazıda anlatılır.
Nafaka Maddesi Protokolde Nasıl Düzenlenir?
Velayeti kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3). Bu katkı protokolde iştirak nafakası olarak yer alır. Nafaka her ay peşin ödenir (TMK m.330/2), bu yüzden maddede aylık tutar, başlangıç tarihi ve ödemenin yapılacağı hesap bulunmalıdır.
Yoksulluk nafakası ayrı bir kalemdir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten mali gücü oranında nafaka isteyebilir (TMK m.175). Eşler bu nafakayı istemiyorsa bunu da açık bir cümleyle yazmalıdır, çünkü boş bırakılan konu ileride tartışma doğurabilir.
Artış yöntemi önceden kararlaştırılabilir. Hakim, istem halinde irat biçiminde ödenecek nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.[4]
Eşler bu amaçla yıllık artışı, örneğin TÜİK’in açıkladığı bir fiyat endeksine bağlayabilir. Nafaka türlerinin farkları tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası yazısında ele alınır.
Belirsiz yazılmış bir gider maddesini sonradan değiştirmek kolay değildir. Anlaşmalı boşanmadan sonra çocuğun özel okul ve kurs giderlerine ilişkin protokol maddesinin yeniden belirlenmesini isteyen babanın davası, olağanüstü bir değişiklik ispat edilemediği gerekçesiyle reddedildi ve bu karar Yargıtay’da onandı.[5] Eğitim gibi değişken giderlerde kimin karar vereceği ve ödemenin nasıl artacağı baştan yazılmalıdır.
Tazminat Maddesinde Maddi ve Manevi Talepler
Boşanma yüzünden mevcut ya da beklenen menfaatleri zedelenen eş maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174). Anlaşmalı boşanmada evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kanun gereği kabul edilir ve kusur araştırması yapılmaz. Bu nedenle tazminat konusu protokolde ya karşılıklı vazgeçme ya da belirli bir ödeme olarak düzenlenir.
Ödeme kararlaştırılırsa tutar, vade ve taksitler yazılır. Manevi tazminatın irat biçiminde, yani dönemsel ödemeyle ödenmesine karar verilemez (TMK m.176/2). Maddi tazminat ise toptan ya da irat olarak ödenebilir.
Mal Rejimi Tasfiyesi Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Nasıl Yazılır?
Eşler mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (TMK m.202). Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Her eş, diğerine ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir.[6]
Protokol bu alacakları tasfiye etmek için uygun bir araçtır. Devredilecek taşınmaz ada, parsel ve bağımsız bölüm numarasıyla, araç plakasıyla, hesap ve krediler kurum adıyla yazılır. Devrin tarihi, tapu masraflarını kimin ödeyeceği ve kalan kredi borcunu kimin üstleneceği de maddeye girer.
Eşler mal paylaşımı yapmadan birbirinden alacak istemediklerini kararlaştırıyorsa kullanılan ifade belirleyicidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma dosyasındaki “katkı payı alacağı talebim yoktur” beyanının yalnız katkı payı alacağına ilişkin olduğunu, artık değere katılma alacağından feragat sayılamayacağını belirterek davayı reddeden kararı bozdu.[7]
“feragatin somutlaştırılmış bir hak ile ilgili kayıtsız ve şartsız, herhangi bir kuşkuya yer vermeyecek biçimde açık olması gerekir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2023/7011, K.2024/1935, 20.03.2024 (bozma)
ÖnemliVazgeçme maddesinde hakların adı tek tek sayılmalıdır. Katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı alacağı birlikte anılmazsa, yalnız anılan alacak için feragat edilmiş sayılabilir.
Ziynet Eşyası Maddesi ve Yargıtay’ın Yeni Ziynet İçtihadı
Düğünde takılan altınlar, boşanmadan sonra en sık dava konusu olan kalemlerden biridir. Eski içtihada göre aksine anlaşma ya da örf yoksa düğünde takılan her şey kadına ait sayılıyordu.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2024 yılında bu kuralı değiştirdi ve yeni bir sıra koydu. Dairenin bu ilkeyi uygulayan 24.12.2024 tarihli kararına göre önce eşler arasındaki anlaşmaya, anlaşma yoksa ispat edilen yerel örf ve adete bakılır.
İkisi de yoksa erkeğe ve kadına takılan her şey kural olarak kendisine ait olur, karşı cinse özgü takı ise o cinse verilmiş sayılır.[8]
“Taraflar arasında ziynet eşyalarının paylaşımı konusunda anlaşma mevcut ise paylaşım bu anlaşmaya göre gerçekleştirilir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/5797, K.2024/10388, 24.12.2024 (bozma)
Bu ilke protokolün ziynet konusundaki gücünü gösterir. Takıların cinsi, adedi, şu an kimde olduğu ve iade edilip edilmeyeceği yazılırsa aidiyet tartışması büyük ölçüde önlenir. Kişisel kullanıma yarayan eşya kişisel mal sayıldığından (TMK m.220/1) ziynetin mal rejimi maddesinden ayrı yazılması daha düzenli olur.
Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti Maddesi
Protokol, davanın masraflarını kimin karşılayacağını da söylemelidir. Harç ve gider avansını hangi eşin ödediği, bu giderin karşı taraftan istenip istenmeyeceği ve vekalet ücreti talebinden vazgeçilip vazgeçilmediği kısa bir maddeyle çözülür.
NotHarç tutarları 492 sayılı Harçlar Kanunu’na bağlı tarifelerle her yıl yeniden belirlenir. Bu nedenle tutar burada verilmez, dava açılırken güncel tarifeye göre hesaplanır.
Ev eşyası için de aynı açıklık gerekir. Hangi eşyanın kimde kalacağı bir liste halinde yazılırsa taşınma günü çıkabilecek tartışmalar azalır.
İmzalanan Anlaşmalı Boşanma Protokolü Sonradan Değiştirilebilir mi?
Karar verilinceye kadar metin hakimin denetimindedir. Hakim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler iki eşçe de kabul edilirse boşanmaya hükmedilir (TMK m.166/3), kabul edilmezse anlaşmalı boşanma kararı kurulamaz.
Karar kesinleştikten sonra tablo değişir. Tarafların mali durumu değişirse nafaka artırılabilir ya da azaltılabilir (TMK m.176/4, m.331). Velayet ve kişisel ilişki de ebeveynin yeniden evlenmesi ya da taşınması gibi yeni olgular üzerine yeniden düzenlenebilir (TMK m.183).
UyarıMal paylaşımı ve toptan ödenen tazminat için kanunda nafakadaki gibi bir değişiklik imkanı öngörülmemiştir. İrat olarak ödenen maddi tazminat ise mali durum değişirse nafaka gibi artırılıp azaltılabilir (TMK m.176/4). Bu kalemlerin değeri imzadan önce dikkatle hesaplanmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma protokolü noterde mi yapılmalı?
Kanun protokol için noter onayı şartı aramaz. Eşlerin imzaladığı yazılı metin mahkemeye sunulur ve hakimin onayıyla geçerlilik kazanır.
Ortak çocuk yoksa protokolde neler yer alır?
Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası başlıkları çıkar. Yoksulluk nafakası, tazminat, mal paylaşımı, ziynet ve masraflar yine düzenlenir, çünkü hakim mali sonuçları da inceler.
İnternetteki bir protokol örneği aynen kullanılabilir mi?
Madde başlıkları yol gösterir, ama içerik aileye göre yazılmalıdır. Hakim belirsiz ya da çocuğun menfaatine uymayan bir maddeyi değiştirebilir, eşler bu değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Protokolde mal rejimi hiç yazılmazsa ne olur?
Açık bir feragat yoksa katılma alacağı hakkı boşanmadan sonra da devam eder ve ayrı bir davayla istenebilir. Vazgeçilecekse hakların adı tek tek yazılmalıdır.
Ziynetler protokolde yazılmazsa kime ait sayılır?
Yargıtay’ın güncel içtihadına göre anlaşma yoksa ispat edilen yerel örf ve adete bakılır. O da yoksa her eşe takılan takı kural olarak o eşe ait olur, karşı cinse özgü takı o cinse verilmiş sayılır.
Protokolü bir eşin hazırlaması sorun olur mu?
Metni kimin yazdığı tek başına sorun değildir. Hakim iki eşi de bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeden anlaşmalı boşanma kararı vermez.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3. ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184/5. ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.182/1 ve m.182/3. ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.176/5. ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/6062, K.2024/7789, 23.10.2024 (onama, oybirliği). ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.225/2 ve m.236/1. ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2023/7011, K.2024/1935, 20.03.2024 (bozma, oybirliği). ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/5797, K.2024/10388, 24.12.2024 (bozma, oybirliği). ↩